Sutra 13

अरत्नौ तणुलद्रोणः अर्धाढकं तैलस्य सर्पिषस्त्रयः प्रस्थाः दशपलं लवणस्य मांसं पञ्चाशत्पलिकम् रसस्याढकं द्विगुणं वा दध्नः पिण्डक्लेदनार्थं क्षारदशपलिकं मद्यस्याढकं द्विगुणं वा पयसः प्रतिपानं गात्रावसेकस्तैलप्रस्थः शिरसोऽष्टभागः प्रादीपिकश्च यवसस्य द्वौ भारौ सपादौ शष्पस्य शुष्कस्यार्धतृतीयो भारः कडङ्करस्यानियमः ॥ कZ_०२.३१.१३ ॥

aratnau taṇuladroṇaḥ ardhāḍhakaṃ tailasya sarpiṣastrayaḥ prasthāḥ daśapalaṃ lavaṇasya māṃsaṃ pañcāśatpalikam rasasyāḍhakaṃ dviguṇaṃ vā dadhnaḥ piṇḍakledanārthaṃ kṣāradaśapalikaṃ madyasyāḍhakaṃ dviguṇaṃ vā payasaḥ pratipānaṃ gātrāvasekastailaprasthaḥ śiraso'ṣṭabhāgaḥ prādīpikaśca yavasasya dvau bhārau sapādau śaṣpasya śuṣkasyārdhatṛtīyo bhāraḥ kaḍaṅkarasyāniyamaḥ

(For an elephant of the specified class/measure:) rice: one droṇa; oil: half an āḍhaka; ghee: three prastha; salt: ten pala; meat: fifty pala; soup/juice: one āḍhaka; or curd in double quantity. For softening feed-balls, alkali: ten pala. Liquor: one āḍhaka; or milk in double quantity. For bathing the body, oil: one prastha; for the head, one-eighth of that; and also a lamp (allowance). Fodder (yavasa): two and a quarter bhāra; dry grass (śaṣpa): two and a half bhāra. For kaḍaṅkara (a fodder/additive), there is no fixed rule (varies by need).

अरत्नौin/at (the measure of) two aratnis (cubits)
अरत्नौ:
TypeNoun
Rootअरत्नि
Formसप्तमी-द्विवचनम् (locative dual); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगः (measure-term)
तणुलrice (grain)
तणुल:
TypeNoun
Rootतण्डुल
Formप्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्गः
द्रोणःa drona-measure
द्रोणः:
TypeNoun
Rootद्रोण
Formप्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्गः; परिमाण-शब्दः
अर्धhalf
अर्ध:
TypeNoun
Rootअर्ध
Formपूर्वपद (indeclinable-like nominal) in compound
आढकम्half an āḍhaka
आढकम्:
TypeNoun
Rootआढक
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः; परिमाण-शब्दः; (अर्ध-आढकम्)
तैलस्यof oil
तैलस्य:
TypeNoun
Rootतैल
Formषष्ठी-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः
सर्पिषःof ghee
सर्पिषः:
TypeNoun
Rootसर्पिस्
Formषष्ठी-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः
त्रयःthree
त्रयः:
TypeNumeral
Rootत्रि
Formप्रथमा-बहुवचनम्; पुंलिङ्गः
प्रस्थाःprasthas (measures)
प्रस्थाः:
TypeNoun
Rootप्रस्थ
Formप्रथमा-बहुवचनम्; पुंलिङ्गः; परिमाण-शब्दः
दशten
दश:
TypeNumeral
Rootदश
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः (used as numeral)
पलम्pala (weight)
पलम्:
TypeNoun
Rootपल
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः; भार-परिमाण-शब्दः
लवणस्यof salt
लवणस्य:
TypeNoun
Rootलवण
Formषष्ठी-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः
मांसम्meat
मांसम्:
TypeNoun
Rootमांस
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः
पञ्चाशत्fifty
पञ्चाशत्:
TypeNumeral
Rootपञ्चाशत्
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः (used as numeral)
पलिकम्measured in palas (pala-quantity)
पलिकम्:
TypeAdjective
Rootपलिक
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः; परिमाण-विशेषणम् (पल-परिमाणयुक्तम्)
रसस्यof broth/juice
रसस्य:
TypeNoun
Rootरस
Formषष्ठी-एकवचनम्; पुंलिङ्गः
आढकम्an āḍhaka (measure)
आढकम्:
TypeNoun
Rootआढक
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः; परिमाण-शब्दः
द्विगुणम्double (in quantity)
द्विगुणम्:
TypeAdjective
Rootद्वि-गुण
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः; परिमाण-विशेषणम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
दध्नःof curd
दध्नः:
TypeNoun
Rootदधि
Formषष्ठी-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः
पिण्डbolus/lump
पिण्ड:
TypeNoun
Rootपिण्ड
Formपूर्वपद in compound (पिण्ड-क्लेदन-अर्थम्)
क्लेदनmoistening/soaking
क्लेदन:
TypeNoun
Rootक्लिद्
Formनपुंसकलिङ्ग; (क्लेदन = ‘moistening/soaking’ action noun) in compound
अर्थम्for the purpose
अर्थम्:
TypeNoun
Rootअर्थ
Formद्वितीया-एकवचनम्; पुंलिङ्गः; प्रयोजनार्थे (for the purpose of)
क्षारalkali
क्षार:
TypeNoun
Rootक्षार
Formपूर्वपद in compound (क्षार-दश-पलिकम्)
दशten
दश:
TypeNumeral
Rootदश
Formपूर्वपद in compound (दश-पलिकम्)
पलिकम्of ten palas (in weight)
पलिकम्:
TypeAdjective
Rootपलिक
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः; (दश-पलिकम्)
मद्यस्यof liquor
मद्यस्य:
TypeNoun
Rootमद्य
Formषष्ठी-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः
आढकम्an āḍhaka
आढकम्:
TypeNoun
Rootआढक
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः
द्विगुणम्double
द्विगुणम्:
TypeAdjective
Rootद्वि-गुण
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
पयसःof milk
पयसः:
TypeNoun
Rootपयस्
Formषष्ठी-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः
प्रतिपानम्a follow-up drink / restorative drink
प्रतिपानम्:
TypeNoun
Rootप्रति-पा
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः; क्रियानाम (act-noun)
गात्रbody
गात्र:
TypeNoun
Rootगात्र
Formपूर्वपद in compound (गात्र-अवसेकः)
अवसेकःaffusion/pouring (bath)
अवसेकः:
TypeNoun
Rootअव-सेच्
Formप्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्गः; (गात्र-अवसेकः)
तैलoil
तैल:
TypeNoun
Rootतैल
Formपूर्वपद in compound (तैल-प्रस्थः)
प्रस्थःone prastha (of oil)
प्रस्थः:
TypeNoun
Rootप्रस्थ
Formप्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्गः; परिमाण-शब्दः; (तैल-प्रस्थः)
शिरसःof the head
शिरसः:
TypeNoun
Rootशिरस्
Formषष्ठी-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः
अष्टभागःone-eighth portion
अष्टभागः:
TypeNoun
Rootअष्ट-भाग
Formप्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्गः; (अष्ट-भागः = one-eighth part)
प्रादीपिकःa lamp/lighting preparation
प्रादीपिकः:
TypeNoun
Rootप्र-दीप्
Formप्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्गः; करण/साधनवाचकः
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
यवसस्यof fodder/grass
यवसस्य:
TypeNoun
Rootयवस
Formषष्ठी-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः
द्वौtwo
द्वौ:
TypeNumeral
Rootद्वि
Formप्रथमा-द्विवचनम्; पुंलिङ्गः
भारौtwo bhāras (loads/weights)
भारौ:
TypeNoun
Rootभार
Formप्रथमा-द्विवचनम्; पुंलिङ्गः; भार-परिमाण-शब्दः
सपादौwith an additional quarter (i.e., two and a quarter)
सपादौ:
TypeAdjective
Rootस-पाद
Formप्रथमा-द्विवचनम्; पुंलिङ्गः; (स-पाद = ‘with a quarter’, i.e., 2¼ etc., agreeing with भारौ)
शष्पस्यof fresh grass shoots
शष्पस्य:
TypeNoun
Rootशष्प
Formषष्ठी-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः
शुष्कस्यof dry (grass)
शुष्कस्य:
TypeAdjective
Rootशुष्क
Formषष्ठी-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गः; विशेषणम् (of dry)
अर्धतृतीयःtwo and a half
अर्धतृतीयः:
TypeAdjective
Rootअर्ध-तृतीय
Formप्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्गः; परिमाण-विशेषणम् (अर्ध + तृतीय = 2½)
भारःbhāra (load/weight)
भारः:
TypeNoun
Rootभार
Formप्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्गः
कडङ्करस्यof the kaḍaṅkara (measure/unit)
कडङ्करस्य:
TypeNoun
Rootकडङ्कर
Formषष्ठी-एकवचनम्; पुंलिङ्गः
अनियमःthere is no fixed rule / it is not fixed
अनियमः:
TypeNoun
Rootअ-नियम
Formप्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्गः
E
elephant keepers
S
state granary and stores
E
elephant corps

FAQs

It is a standardized entitlement table—inputs for feeding, conditioning, and care—enabling budgeting, auditing, and preventing pilferage.

To allow substitution within controlled equivalences when a supply item is unavailable, without losing nutritional/operational standards.