Next Sutra

Sutra 1

नावध्यक्षः समुद्रसम्याननदीमुखतरप्रचारान्देवसरोविसरोनदीतरांश्च स्थानीयादिष्ववेक्षेत ॥ कZ_०२.२८.०१ ॥

nāvadhyakṣaḥ samudrasamyāna-nadīmukha-tara-pracārān deva-sarovi-saro-nadī-tarāṃś ca sthānīyādiṣv avekṣeta

The Superintendent of Boats should supervise and inspect—through local officers and related functionaries—the sea-going routes, river-mouth ferry traffic, and crossings over sacred lakes, reservoirs, and rivers.

नावाध्यक्षःthe superintendent of ships/navigation
नावाध्यक्षः:
TypeNoun
Rootनाव + अध्यक्ष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; समासः—नावानाम् अध्यक्षः
समुद्रsea/ocean
समुद्र:
TypeNoun
Rootसमुद्र
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (समासे पूर्वपदम्)
सम्यthe sea-coast/sea-border zone
सम्य:
TypeNoun
Rootसम्य
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (समासे पूर्वपदम्); ‘सम्य’ = समुद्र-तट/समुद्र-सीमा/समुद्र-सन्निकर्ष-प्रदेश (प्रयोगानुसार)
नदीमुखriver-mouth/estuary
नदीमुख:
TypeNoun
Rootनदी + मुख
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (समासे पूर्वपदम्); नदीमुखम् = नद्याः मुखम्
तरa ford/ferry-crossing
तर:
TypeNoun
Rootतर
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (समासे पूर्वपदम्); ‘तर’ = तारण-स्थान/घाट (ford/ferry-crossing)
प्रचारान्routes/traffic movements
प्रचारान्:
TypeNoun
Rootप्र + चर्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-बहुवचन; ‘प्रचार’ = गमन-आगमन/परिभ्रमण/आवागमन-मार्ग
देवसरःa sacred/temple lake
देवसरः:
TypeNoun
Rootदेव + सरस्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (समासे पूर्वपदम्); देवसरः = देव-सम्बन्धि सरः
विसरःa reservoir/lake (type: visara)
विसरः:
TypeNoun
Rootवि + सरस्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (समासे पूर्वपदम्); ‘विसर’ = विस्तीर्ण सरः/जलाशय-प्रकार
नदीतरान्river crossings/ferries
नदीतरान्:
TypeNoun
Rootनदी + तर
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-बहुवचन; नदीतरः = नद्याः तरः (नदी-तरण-स्थान/घाट)
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
स्थानीयादिषुin the jurisdictions/places of the local authorities and others
स्थानीयादिषु:
TypeNoun
Rootस्थानीय + आदि
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (समूहवाचक), सप्तमी-बहुवचन; ‘-आदि’ = ‘इत्यादि’
अवेक्षेतshould inspect/supervise
अवेक्षेत:
TypeVerb
Rootअव + ईक्ष्
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; अर्थः—निरीक्षेत/पर्यवेक्षेत
N
nāvadhyakṣa (boat superintendent)
L
local officers (sthānīya)
S
sea routes
R
river-mouth ferries
L
lakes/reservoirs crossings

FAQs

Central policy via the nāvādhyakṣa is implemented through local officers, indicating layered oversight for wide geographic coverage.

Even religiously significant sites generate traffic and revenue and can be security-sensitive; hence they fall under state supervision.