Sutra 10

प्रतिमानान्ययोमयानि मागधमेकलशैलमयानि यानि वा नोदकप्रदेहाभ्यां वृद्धिं गच्छेयुरुष्णेन वा ह्रासम् ॥ कZ_०२.१९.१० ॥

pratimānānyayomayāni māgadhamekalaśailamayāni yāni vā nodakapradehābhyāṃ vṛddhiṃ gaccheyuruṣṇena vā hrāsam

Let the standard measures (pratimāna) be made of iron, or of Māgadha stone, or of Ekalaśaila stone—or any material that will not increase by wetting/smearing with water, nor decrease by heat.

प्रतिमानानिstandard weights/measures (reference standards)
प्रतिमानानि:
TypeNoun
Rootप्रतिमान
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन
अयःमयानिmade of iron
अयःमयानि:
TypeAdjective
Rootअयःमय
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; प्रतिमानानि इति विशेषणम्
मागधम्of the Magadhan standard
मागधम्:
TypeAdjective
Rootमागध
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; (प्रतिमानम्/मानम् इत्यर्थे) विशेषणरूपेण
एकलशैलमयानिmade of a single stone (monolithic)
एकलशैलमयानि:
TypeAdjective
Rootएकलशैलमय
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; प्रतिमानानि इति विशेषणम्
यानिwhich (those)
यानि:
TypePronoun
Rootयद्
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
not
:
TypeParticle
Root
Formनिषेधार्थक अव्यय
उदकप्रदेहाभ्याम्by water and by smearing/coating (with moisture)
उदकप्रदेहाभ्याम्:
TypeNoun
Rootउदकप्रदेह
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगे); तृतीया द्विवचन; साधन/हेतौ
वृद्धिम्increase
वृद्धिम्:
TypeNoun
Rootवृद्धि
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म
गच्छेयुःshould undergo / would go to (i.e., increase)
गच्छेयुः:
TypeVerb
Rootगम्
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष बहुवचन
उष्णेनby heat
उष्णेन:
TypeAdjective
Rootउष्ण
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया एकवचन; साधन/हेतौ
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
ह्रासम्decrease
ह्रासम्:
TypeNoun
Rootह्रास
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; कर्म
M
metrology workshop/state artisans
M
market inspectors
M
merchants and buyers (affected parties)

FAQs

To prevent deliberate manipulation (swelling/shrinking) and accidental drift, ensuring stable taxation, pricing, and legal enforcement.

It is compliance-oriented and technical: governance is secured through durable standards and controllable procedures, not only moral exhortation.