Sutra 47

मांसपलविंशत्या स्नेहार्धकुडुबः पलिको लवणस्यांशः क्षारपलयोगो द्विधरणिकः कटुकयोगो दध्नुश्चार्धप्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.४७ ॥

māṃsapalaviṃśatyā snehārdhakuḍubaḥ paliko lavaṇasyāṃśaḥ kṣārapalayogo dvidharaṇikaḥ kaṭukayogo dadhnuścārdhaprasthaḥ

For a ration of twenty palas of meat: add half a kuḍuba of fat; one pala-share of salt; an alkaline additive of one pala; a pungent-spice additive valued at two dharaṇikas; and half a prastha of curd.

मांसपलविंशत्याwith twenty palas of meat (i.e., meat measuring 20 palas)
मांसपलविंशत्या:
TypeNoun
Rootमांस; पल; विंशति
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; संख्यावाचक-समास (मांसपल + विंशति) = ‘२० पल मांस’ इत्यर्थे; करण/प्रमाण-निर्देश
स्नेहfat/oil (unctuous substance)
स्नेह:
TypeNoun
Rootस्निह्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘घृत-तैलादि’ अर्थे
अर्धकुडुबःhalf a kuḍuba (a measure)
अर्धकुडुबः:
TypeNoun
Rootअर्ध; कुडुब
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; परिमाणवाचकः; अर्ध + कुडुब (कुडुबस्य अर्धः)
पलिकःof one pala (pala-measure)
पलिकः:
TypeAdjective
Rootपलिक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘पल-परिमाणयुक्तः/पलमात्रः’ इत्यर्थे (विशेषणम्)
लवणस्यof salt
लवणस्य:
TypeNoun
Rootलवण
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन
अंशःa portion/part
अंशः:
TypeNoun
Rootअंश
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘भागः/अंश-प्रमाणम्’
क्षारपलयोगःa mixture/addition of alkali in pala-measure
क्षारपलयोगः:
TypeNoun
Rootक्षार; पल; युज्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; क्षारस्य पल-प्रमाणेन योगः (क्षार + पल + योग)
द्विधरणिकःof two dharaṇikās (a double dharaṇikā measure)
द्विधरणिकः:
TypeAdjective
Rootद्वि; धरणिका
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; द्वि + धरणिक (द्विधरणिक-प्रमाणः)
कटुकयोगःaddition/mixture of a pungent ingredient
कटुकयोगः:
TypeNoun
Rootकटुक; युज्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; कटुकस्य योगः
दध्नःof curd
दध्नः:
TypeNoun
Rootदधि
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन; (पाठे ‘दध्नुश्च’ इति सन्धिविच्छेदे ‘दध्नः च’)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
अर्धप्रस्थःhalf a prastha (a measure)
अर्धप्रस्थः:
TypeNoun
Rootअर्ध; प्रस्थ
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; परिमाणवाचकः; अर्ध + प्रस्थ (प्रस्थस्य अर्धः)
M
meat (māṃsa)
F
fat/oil (sneha)
S
salt (lavaṇa)
A
alkali (kṣāra)
P
pungent spices (kaṭuka)
C
curd (dadhi)
M
measures: pala, kuḍuba, prastha
C
currency: dharaṇika

FAQs

It indicates a dual control system: physical standardization (measures) plus fiscal auditability (priced additives), enabling inspection, budgeting, and prevention of pilferage.

To enforce uniform quality and prevent contractors/officials from diluting rations or substituting inferior inputs under vague rules.