Sutra 36
Devanagari script
क्षीणकृणकाष्ठोदकमसंस्कृतदुर्गममित्रं वासन्तिकं चास्य सस्यं वार्षिकीं च मुष्टिमुपहन्तुं ज्येष्ठामूलीयां यात्रां यायात् ॥ कZ_०९.१.३६ ॥
Transliteration
kṣīṇa-kṛṇa-kāṣṭhodakam asaṃskṛta-durgam amitraṃ vāsantikaṃ cāsya sasyaṃ vārṣikīṃ ca muṣṭim upahantuṃ jyeṣṭhāmūlīyāṃ yātrāṃ yāyāt
Translation
He should set out on a Jyeṣṭhāmūlīya expedition to strike an enemy who is short of fodder/grain, firewood, and water, whose forts are not prepared, and to damage his spring crop and his monsoon crop at the ‘handful’ (early) stage.
Word by Word
क्षीणकृणकाष्ठोदकम्(having) depleted grain/food, fodder, firewood, and water
क्षीणकृणकाष्ठोदकम्:
TypeNoun (compound)
Rootक्षीण; कृण; काष्ठ; उदक
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; समाहार-द्वन्द्वः (क्षीणं + कृणं + काष्ठं + उदकम्)
असंस्कृतदुर्गम्an unfortified / unprepared fort
असंस्कृतदुर्गम्:
TypeNoun (compound)
Rootसंस्कृ (with neg. a-); दुर्ग
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; असंस्कृतं दुर्गम्
अमित्रम्an enemy (state/force)
अमित्रम्:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
वासन्तिकम्spring-season (crop)
वासन्तिकम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootवासन्तिक
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘वासन्तिकं (सस्यं)’ इति विशेषणम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्ययम्
अस्यof him/its (of that enemy)
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
Formपुं/नपुंसक, एकवचन, षष्ठी
सस्यम्crop, standing grain
सस्यम्:
TypeNoun
Rootसस्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
वार्षिकीम्rainy-season (harvest/collection)
वार्षिकीम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootवार्षिकी
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘(मुष्टिम्) वार्षिकीम्’ इति विशेषणम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्ययम्
मुष्टिम्the ‘handful’ (i.e., the yield/collection of grain)
मुष्टिम्:
TypeNoun
Rootमुष्टि
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
उपहन्तुम्to strike down, damage, destroy
उपहन्तुम्:
TypeVerb (infinitive)
Rootउप-हन्
Formतुमुन्-प्रत्ययान्तः; कर्तरि प्रयोगः; अर्थः—हानिं कर्तुम्/नाशयितुम्
ज्येष्ठामूलीयाम्at the Jyeṣṭhā–Mūla (nakṣatra) period
ज्येष्ठामूलीयाम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootज्येष्ठामूल
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘ज्येष्ठामूल-समये’ इत्यर्थे विशेषणम् (यात्राम्)
यात्राम्an expedition, campaign, march
यात्राम्:
TypeNoun
Rootया (यात्रा-शब्दः)
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
यायात्should go / should set out
यायात्:
TypeVerb
Rootया
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; धातुः—या (गत्यर्थः)
Entities Mentioned
A
amitra (enemy)F
forts (durga)W
water (udaka)F
firewood (kāṣṭha)J
jyeṣṭha/mūla seasonal windowFAQs
Administrative intelligence on the enemy’s supply stocks (fodder, fuel, water), fort maintenance status, and agricultural calendar—i.e., governance-level reconnaissance, not just battlefield scouting.