Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

प्रलय-त्रिविध-विभागः एवं प्राकृतप्रलय-वर्णनम्

ततो यान्य् अल्पसाराणि तानि सत्त्वान्य् अशेषतः क्षयं यान्ति मुनिश्रेष्ठ पार्थिवान्य् अनुपीडनात्

tato yāny alpasārāṇi tāni sattvāny aśeṣataḥ kṣayaṃ yānti muniśreṣṭha pārthivāny anupīḍanāt

Darum, o bester der Weisen, gehen alle Wesen von geringer Kraft und Substanz—besonders die irdischen—ohne Ausnahme zugrunde, überwältigt vom unablässigen Druck der stofflichen Ordnung.

ततःthen
ततः:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय; सम्बन्ध/क्रमवाचक (then/thereupon)
यानिwhich (those)
यानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सम्बन्धक-यत् (relative pronoun)
अल्पसाराणिof little essence/strength
अल्पसाराणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक) + सार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणम् (यानि/सत्त्वानि)
तानिthose
तानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; तद्-प्रत्यवस्थान (correlative)
सत्त्वानिbeings/creatures
सत्त्वानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
अशेषतःcompletely
अशेषतः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेष (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित/अव्यय-प्रत्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (entirely/without remainder)
क्षयम्destruction/decay
क्षयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
यान्तिgo/come to (meet)
यान्ति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
मुनिश्रेष्ठO best of sages
मुनिश्रेष्ठ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; समासः—मुनिषु श्रेष्ठः इति सप्तमी-तत्पुरुषः
पार्थिवानिearthly/terrestrial
पार्थिवानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक; from पृथिवी)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणम् (सत्त्वानि)
अनुपीडनात्from (due to) affliction/oppression
अनुपीडनात्:
Hetu/Apadana (Cause/Ablative/हेतु-अपादान)
TypeNoun
Rootअनु- (उपसर्ग) + पीडन (प्रातिपदिक; from √पीड्)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेतुवाचक (ablative of cause)

Sage Parāśara (addressing Maitreya)

S
Sage Parāśara
M
Maitreya
E
Earthly beings (pārthiva sattva)

FAQs

It highlights that within the created, material realm, beings with lesser endurance inevitably perish under the ongoing pressures of embodied existence—showing the transient nature of prakṛti.

He states that those of “alpa-sāra” (little strength/essence) are entirely worn down by continual material pressure (anupīḍana), leading them toward decay and destruction.

By implying that the material order produces inevitable kṣaya, the verse supports the Vaishnava view that true refuge lies beyond perishable matter—in the imperishable Supreme Reality, Vishnu, who governs cosmic order.