Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

भाण्डीरवट-क्रीडा: प्रलम्बासुरवधः, मानुष्यलीला, एक-कारण-तत्त्वम्

त्वया धृतेयं धरणी बिभर्ति चराचरं विश्वम् अनन्तमूर्ते कृतादिभेदैर् अज कालरूपो निमेषपूर्वो जगद् एतद् अत्सि

tvayā dhṛteyaṃ dharaṇī bibharti carācaraṃ viśvam anantamūrte kṛtādibhedair aja kālarūpo nimeṣapūrvo jagad etad atsi

O Vishnu von endlosen Gestalten! Weil Du sie trägst, vermag die Erde das ganze All zu tragen, das Bewegte und das Unbewegte. Ungeboren nimmst Du die Gestalt der Zeit an und misst, durch die Einteilungen der Zeitalter beginnend mit dem Kṛta, die Augenblicke; und am Ende verzehrst Du diese ganze Welt.

त्वयाby you
त्वया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3), एकवचन; सर्वनाम
धृताsupported/held
धृता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootधृ (धातु)
Formक्त (past participle) ‘धृत’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘held/supported’ (agreeing with धरणी)
इयम्this
इयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; demonstrative pronoun
धरणीearth
धरणी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
बिभर्तिbears, supports
बिभर्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; √भृ (to bear)
चराचरम्moving and unmoving
चराचरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootचर + अचर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; द्वन्द्वः: चर + अचर (moving and unmoving)
विश्वम्universe
विश्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
अनन्तमूर्तेO one of infinite forms
अनन्तमूर्ते:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअनन्त + मूर्ति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन (vocative), एकवचन; बहुव्रीहिः: यस्य अनन्ताः मूर्तयः सः
कृतादिभेदैःby distinctions such as Kṛta (yuga) etc.
कृतादिभेदैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकृत + आदि + भेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; समासः: कृत-आदि-भेद (differences such as Kṛta etc. yugas)
अजO unborn one
अज:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन (vocative), एकवचन; ‘unborn’ as epithet
कालरूपःhaving time as (your) form
कालरूपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकाल + रूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; बहुव्रीहिः: यस्य कालः रूपम् सः / or कर्मधारयार्थे ‘कालरूपः’ (time-formed)
निमेषपूर्वःbeginning with a blink (as unit of time)
निमेषपूर्वः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिमेष + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः: निमेषः पूर्वः यस्य (preceded by a blink / beginning with a blink)
जगत्the world
जगत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; demonstrative pronoun
अत्सिyou devour
अत्सि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअद् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; √अद् (to eat/devour)

Sage Parāśara (in discourse to Maitreya)

V
Vishnu
E
Earth (Dharani)
T
Time (Kala)
K
Krita Yuga (and other Yugas)

FAQs

Time is presented as a form assumed by Vishnu: it measures existence through moments and Yuga-divisions and ultimately brings all beings to dissolution.

He points to the Kṛta and subsequent ages as divine divisions of time—ordered cycles through which Vishnu governs the world’s moral and cosmic rhythm.

Vishnu is both the sustainer who enables the earth to bear creation and the Supreme who, as Time, finally reabsorbs the universe—affirming his ultimate sovereignty over being and becoming.