Previous Verse
Next Verse

Shloka 55

अर्जुनस्य अन्त्येष्टि, द्वारकाप्लावनम्, कलिप्रवेशः, कालोपदेशः

कालो भवाय भूतानाम् अभावाय च पाण्डव कालमूलम् इदं ज्ञात्वा भव स्थैर्यधनो ऽर्जुन

kālo bhavāya bhūtānām abhāvāya ca pāṇḍava kālamūlam idaṃ jñātvā bhava sthairyadhano 'rjuna

Die Zeit führt die Wesen ins Werden, und die Zeit führt sie auch ins Nichtsein, o Sohn Pāṇḍus; da du weißt, dass diese ganze Ordnung die Zeit zur Wurzel hat, o Arjuna, werde reich an Standhaftigkeit.

kālaḥTime
kālaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
bhavāyafor becoming, for existence
bhavāya:
Sampradana/Purpose (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootbhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन
bhūtānāmof beings
bhūtānām:
Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन
abhāvāyafor non-existence, for destruction
abhāvāya:
Sampradana/Purpose (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootabhāva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन
caand
ca:
Conjunction (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
pāṇḍavaO Pāṇḍava
pāṇḍava:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootpāṇḍava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
kālamūlamtime as the root, time-rooted
kālamūlam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkāla+mūla (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (कालः मूलम् यस्य/कालस्य मूलम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
idamthis
idam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
jñātvāhaving known
jñātvā:
Purvakala (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootjñātvā (कृदन्त-अव्यय; √jñā)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) अव्यय; ‘having known’
bhavabe
bhava:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
sthairyadhanaḥone whose wealth is steadiness
sthairyadhanaḥ:
Predicate/Qualifier (विधेय/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsthairya+dhana (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि (स्थैर्यं धनं यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बोधितस्य (अर्जुनस्य) विशेषणम्
arjunaO Arjuna
arjuna:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootarjuna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Sage Parāśara (in instruction to Maitreya, citing the Arjuna-address as an exemplum of teaching on Kāla)

K
Kāla (Time)
A
Arjuna
P
Pāṇḍava (Pandava lineage)

FAQs

This verse presents Kāla as the governing root of both arising and ceasing—highlighting a cosmic law under which all beings appear and disappear, encouraging spiritual steadiness rather than panic or attachment.

By grounding courage in metaphysical clarity: when one knows that the world’s transformations are rooted in Kāla, one cultivates sthairya (firm equanimity) instead of being shaken by gain, loss, birth, or death.

In Vaishnava Purana theology, Kāla functions under the Supreme Lord’s sovereignty; understanding Time’s rule becomes a way to recognize the Lord’s ordering power behind creation and dissolution, and to turn toward liberation rather than fear.