Previous Verse
Next Verse

Shloka 52

देवकी-विवाहः, आकाशवाणी, भूरभारावतरण-याचना, क्षीराब्धि-स्तुति, केशावतार-नियोजनम्

इत्य् एवं संस्तवं श्रुत्वा मनसा भगवान् अजः ब्रह्माणम् आह विश्वात्मा विश्वरूपधरो हरिः

ity evaṃ saṃstavaṃ śrutvā manasā bhagavān ajaḥ brahmāṇam āha viśvātmā viśvarūpadharo hariḥ

Nachdem der selige Hari — der Ungeborene, Weltseele und Träger der Weltenform — diesen Lobgesang so in seinem Innern vernommen hatte, wandte er sich an Brahmā.

itithus
iti:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
evamin this manner
evam:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formप्रकारार्थक-अव्यय (adverb of manner)
saṃstavampraise, hymn
saṃstavam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsaṃstava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Kriya (Non-finite verbal modifier/क्रिया)
TypeVerb
Root√śru (धातु) + ktvā (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वकाल (having heard)
manasāwith (his) mind
manasā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
bhagavānthe Blessed Lord
bhagavān:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
ajaḥthe unborn
ajaḥ:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootaja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषणरूपेण (as epithet)
brahmāṇamBrahmā
brahmāṇam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
āhasaid
āha:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√ah (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
viśva-ātmāthe universal Self
viśva-ātmā:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootviśva + ātman (प्रातिपदिक-द्वय)
Formकर्मधारय-समास (viśvaḥ ātmā yasya / viśva-ātmā), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
viśva-rūpa-dharaḥbearer of the universal form
viśva-rūpa-dharaḥ:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootviśva + rūpa + dhara (प्रातिपदिक-त्रय)
Formतत्पुरुष-समास (viśvarūpaṃ dharati iti), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
hariḥHari (Vishnu)
hariḥ:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

Sage Parāśara (narrating to Maitreya); the verse reports Hari speaking to Brahmā

Cosmic Hierarchy: Lokas (implied universal Self/form)

Concept: Hari, unborn and all-pervading, is both the universe’s Self (viśvātmā) and its cosmic form (viśvarūpa), receiving devotion even within inward awareness.

Vedantic Theme: Brahman

Application: Practice inward recollection (smaraṇa) and see the Divine as present within consciousness and throughout the world.

Vishishtadvaita: Affirms immanence: the universe is the Lord’s body/form while He remains the sovereign Self—key to qualified non-dualism.

Vishnu Form: Hari

Bhakti Type: Shanta

Antaryamin: Yes

V
Vishnu (Hari)
B
Brahma

FAQs

It identifies Vishnu as the inner Self of all beings and the cosmic form itself—so creation is not independent of him; Brahmā functions under his sovereignty.

By showing a sequence where praise is offered, the Supreme Lord inwardly acknowledges it, and then directly instructs Brahmā—placing causality and authority with Vishnu.

It frames Vishnu as Para-tattva (Supreme Reality) and Brahmā as a delegated creator, reinforcing a Vaishnava hierarchy central to later Vishishtadvaita and Dvaita readings.