Shloka 25

यजुर्वेदशाखाः, याज्ञवल्क्य–वैशम्पायनसंवादः, सूर्यस्तुतिः

Yajurveda branches and Yājñavalkya’s solar revelation

Devanagari script

हिरण्मयं रथं यस्य केतवो ऽमृतधारिणः वहन्ति भुवनालोकचक्षुषस् तं नमाम्य् अहम्

Transliteration

hiraṇmayaṃ rathaṃ yasya ketavo 'mṛtadhāriṇaḥ vahanti bhuvanālokacakṣuṣas taṃ namāmy aham

Translation

Ich verneige mich vor Ihm, dessen Wagen golden ist; dessen Strahlen, von unsterblichem Nektar getragen, das Auge vorantragen, das die Welten erleuchtet.

Word by Word

• हिरण्मयम्: golden
• हिरण्मयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया (Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (रथम्)

• रथम्: chariot
• रथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गम्, षष्ठी (Genitive), एकवचनम्

• केतवः: rays/banners (rays)
• केतवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम्

• अमृतधारिणः: bearing nectar (immortal essence)
• अमृतधारिणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक) + धारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम्; तत्पुरुषः (अमृतं धारयन्ति इति)

• वहन्ति: carry, bear
• वहन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वह् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्

• भुवनालोकचक्षुषः: of the eye of the world's light (i.e., the Sun)
• भुवनालोकचक्षुषः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक) + आलोक (प्रातिपदिक) + चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, षष्ठी, एकवचनम्; समासः—भुवनस्य आलोकः (षष्ठी-तत्पुरुषः) + चक्षुः (षष्ठी-तत्पुरुषः: भुवनालोकस्य चक्षुः)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• नमामि: I bow (to)
• नमामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, परस्मैपदम्, उत्तमपुरुषः (1st person), एकवचनम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

Speaker

Sage Parāśara (continuing his cosmological exposition to Maitreya)

Characters & Entities

• Vishnu
• Surya (the Sun)
• Solar rays (ketu/ketavaḥ)

FAQs

What is the significance of calling the Sun the “eye of the worlds” (bhuvanālokacakṣuṣaḥ) in the Vishnu Purana?

It presents the Sun as the cosmic organ of perception and illumination for all realms—an instrument through which universal order, visibility, and the rhythm of life are maintained under divine governance.

How does Sage Parāśara explain cosmic order through the Sun’s chariot imagery?

By describing a golden chariot borne by life-sustaining rays, Parāśara frames the Sun’s motion not as random astronomy but as a regulated, sacred mechanism that supports time, seasons, and the stability of the worlds.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even when the verse speaks through solar symbolism, the Purāṇic lens treats such cosmic powers as dependent on the Supreme—Vishnu as the ultimate source and ruler, with Sūrya functioning as His ordained manifestation for sustaining the universe.