Shloka 45
Kuru's Consecration — Kuru’s Consecration and the Sanctification of Samantapañcaka (Kurukshetra)
Devanagari script
तथा च सर्वाणा महार्णवानि तीर्थानि नद्यः स्त्रवणाः सरांसि संनिर्मितानीह महाभुजेन तच्चैक्यमागात् सलिलं महीषु
Transliteration
tathā ca sarvāṇā mahārṇavāni tīrthāni nadyaḥ stravaṇāḥ sarāṃsi saṃnirmitānīha mahābhujena taccaikyamāgāt salilaṃ mahīṣu
Translation
„So wurden alle großen Ozeane, die heiligen Furten (tīrtha), Flüsse, strömenden Bäche und Seen hier vom Mächtigarmigen gestaltet; und jenes Wasser vereinigte sich auf der Erde zu einer einzigen Einheit.“
Word by Word
तथाthus
तथा:
प्रकार (manner)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
सर्वाणिall
सर्वाणि:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (महārṇavāni/तीर्थानि इत्यादि)
महārṇavānigreat oceans
महārṇavāni:
कर्ता (co-subject)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तीर्थानिsacred fords/holy places
तीर्थानि:
कर्ता (co-subject)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
नद्यःrivers
नद्यः:
कर्ता (co-subject)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स्त्रवणाःsprings/streams (flowings)
स्त्रवणाः:
कर्ता (co-subject)
TypeNoun
Rootस्त्रवण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सरांसिlakes
सरांसि:
कर्ता (co-subject)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
संनिर्मितानिwere constructed/formed
संनिर्मितानि:
क्रिया/विधेय (predicate participle)
TypeVerb
Rootनिर्मा/मा (धातु) → निर्मित (कृदन्त, क्त) with सं- उपसर्ग
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (सर्वाणि ... ) इत्यस्य विधेय
इहhere
इह:
देशाधिकरण (spatial)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: here)
महाभुजेनby the mighty-armed (one)
महाभुजेन:
करण/कर्ता-हेतु (agent/instrument)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + भुज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; बहुव्रीहि (महान्तौ भुजौ यस्य) = 'the mighty-armed one'
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (anaphoric reference)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (अत्र) पूर्वोक्त-वस्तुनिर्देश
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
ऐक्यम्unity/oneness
ऐक्यम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootऐक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आगात्attained/came to
आगात्:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootआ + गम् (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist/लुङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सलिलम्water
सलिलम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महीषुon the earth/among the lands
महीषु:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
Speakers
Narrative voice within the Pulastya–Nārada dialogue frame (typical for tīrtha sections; exact speaker not explicit in this single verse)
Primary Deities
Vishnu (implied/possible via epithet)Shiva (not explicit in this verse; relevant to the Purāṇa’s broader non-sectarian framing)
Key ThemesTīrtha-māhātmyaSacred geographyCosmic ordering of watersPilgrimage ideology
Verse Rasa (Emotional Flavour)
{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }