Mantra 19
Rishi: Vājasaneyin tradition (often treated as a standard Adhvaryu formula rather than a ṛṣi-marked hymn-verse).
Devata: Agni (in two aspects: Kravyād vs. Jātavedas); Yama as the destination of the expelled aspect.
Chandas: Triṣṭubh (dominant cadence).
Samhita Patha (Devanagari)
क्र॒व्याद॑म॒ग्निं प्र हि॑णोमि दू॒रं य॑म॒राज्यं॑ गच्छतु रिप्रवा॒हः । इहै॒वायमित॑रो जा॒तवे॑दा दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं व॑हतु प्रजा॒नन्
Transliteration
kravyā́dam agníṃ prá hiṇomi dūráṃ yama-rā́jyaṃ gacchatu ripra-vā́haḥ | iháivā́yam itáro jātá-vedā devébhyo havyaṃ vahatu prajā́nann ||
Translation
Den fleischverzehrenden Agni treibe ich weit fort; der Träger der Unreinheit gehe in das Reich Yamas. Hier aber bleibe der andere, Jātavedas; und, seines Amtes kundig, trage er den Göttern die Opfergabe.
Padapatha (Word Analysis)
क्र॒व्याद॑म् । अ॒ग्निम् । प्र । हि॑णोमि । दू॒रम् । य॒म-रा॒ज्यम् । ग॑च्छतु । रि॒प्र-वा॒हः । इ॒ह । ए॒व । अ॒यम् । इ॒तरः । जा॒त-वे॑दाः । दे॒वेभ्यः॑ । ह॒व्यम् । व॑हतु । प्र॒जा॒नन्
Word by Word
क्रव्यादम्flesh-eating (corpse-devouring)
क्रव्यादम्:
कर्म (विशेषणरूपेण ‘अग्निम्’)
TypeAdjective
Rootक्रव्याद (प्रातिपदिक) < क्रवि + अद (कृदन्त-समास)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
हिṇोमिI impel / I drive
हिṇोमि:
क्रिया
TypeVerb
Rootहि (धातु) + णिच् (प्रेरणार्थक) → हिणोति
दूरम्far away
दूरम्:
अधिकारण (गत्यर्थे देशवाचक-अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
यमराज्यम्the realm of Yama
यमराज्यम्:
कर्म (गच्छतु इति)
TypeNoun
Rootयम-राज्य (प्रातिपदिक; षष्ठी-तत्पुरुष/समास: यमस्य राज्यम्)
गच्छतुlet (him/it) go
गच्छतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
रिप्रवाहःthe bearer of impurity (pollution-carrier)
रिप्रवाहः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootरिप्र-वाह (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष: रिप्रं वहति/रिप्रस्य वाहः)
इहhere
इह:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
एवindeed, just
एव:
—
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
अयम्this (one)
अयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इतरःthe other (one)
इतरः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘अयम्’)
TypeAdjective
Rootइतर (प्रातिपदिक)
जातवेदाःJātavedas (Agni, knower of all births)
जातवेदाः:
कर्तृ (अयम् इतरः …)
TypeNoun
Rootजात-वेदस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि: जातं वेद यस्य)
देवेभ्यःto the gods
देवेभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
हव्यम्the oblation
हव्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहव्य (प्रातिपदिक)
वहतुlet (him) carry
वहतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootवह् (धातु)
प्रजानन्knowing, being aware
प्रजानन्:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + ज्ञा (धातु) → प्रजानत् (वर्तमान-कृदन्त)
Entities Mentioned
A
Agni (Kravyād)A
Agni (Jātavedas)Y
YamaD
Devas (collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes