Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 72

Rishi: Soma/Indra tradition
Devata: Soma (as King) and Indra (as possessor of indriya)
Chandas: Mixed (predominantly Triṣṭubh-like cola with extended prose-like tail; typical of Yajus expansions)

सोमो॒ राजा॒मृत॑ᳪ सु॒त ऋ॑जी॒षेणा॑जहान्मृ॒त्युम् । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ᳪ शु॒क्रमन्ध॑स॒ इन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑

sómo rājā́mṛ́taṃ sutá ṛjīṣéṇājahān mṛtyúm | ṛténa satyám indriyáṃ vipā́naṃ śukrám ándha índrasyendriyám idáṃ páyo ’mṛ́taṃ mádhu

Soma, der König, als Unsterblichkeit ausgepresst, streifte mit dem Pressfaser (ṛjīṣa) den Tod ab. Durch Ṛta, die kosmische Ordnung, begründete er die Wahrheit — die Kraft, den erregenden Trank, den lichten Saft. Dies ist Indras eigene Macht: diese Essenz, diese Milch, unsterblich, honigsüß.

सोमः॑ । राजा॑ । अमृत॑म् । सु॒तः । ऋ॒जी॒षेणा॑ । अ॒ज॒हा॒न् । मृ॒त्युम् । ऋ॒तेन॑ । स॒त्यम् । इ॒न्द्रि॒यम् । वि॒पान॑म् । शु॒क्रम् । अन्धः॑ । इन्द्र॑स्य । इ॒न्द्रि॒यम् । इ॒दम् । पयः॑ । अ॒मृत॑म् । मधु॑ ।

सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
राजाking
राजा:
कर्तृ (सोमस्य विशेषण/अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
अमृतम्immortality; ambrosia
अमृतम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
सुतःpressed (Soma)
सुतः:
कर्तृ (सोमस्य विशेषण)
TypeParticiple
Root√सु (सु- अभिषवे) + क्त (कृदन्त)
ऋजीषेणwith the filter/strainer (ṛjīṣa)
ऋजीषेण:
करण
TypeNoun
Rootऋजीष (प्रातिपदिक)
अजहात्left; abandoned
अजहात्:
क्रिया
TypeVerb
Root√हा (त्यागे)
मृत्युम्death
मृत्युम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
ऋतेनby/with ṛta (cosmic order)
ऋतेन:
करण
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
सत्यम्truth
सत्यम्:
कर्म (वि-√पा इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power; vigor
इन्द्रियम्:
कर्म (वि-√पा इत्यस्य; ‘इन्द्रियं’ = बलम्/वीर्यम्)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
विपानम्drinking; draught
विपानम्:
कर्म (अर्थतः ‘पानम्/पेयम्’)
TypeNoun/Verbal noun
Rootवि + √पा (पाने) → विपान (कृदन्त/नाम)
शुक्रम्bright; pure
शुक्रम्:
कर्म (अन्धसः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
अन्धसःof the Soma-juice
अन्धसः:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootअन्धस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power; vigor
इन्द्रियम्:
कर्तृ/कर्म (वाक्य-रचना अनुसार ‘इदं पयः…’ इत्यस्य विशेष्य-भावः)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
निर्देशक/विशेषण
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
पयःmilk; nourishing drink
पयः:
कर्तृ (नामवाक्ये)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
अमृतम्immortal; ambrosial
अमृतम्:
कर्तृ-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
मधुsweet; honey
मधु:
कर्तृ-विशेषण
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
S
Soma (Rājā)
I
Indra
Ṛta (Cosmic Order)
S
Satya (Truth)