Mantra 69
Rishi: Pitṛ-tradition (not uniquely fixed in VS)
Devata: Agni (as Pitṛ-vāhana) and Pitaraḥ (implicit recipients)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अधा॒ यथा॑ नः पि॒तर॒: परा॑सः प्र॒त्नासो॑ अग्न ऋ॒तमा॑शुषा॒णाः । शुचीद॑य॒न् दीधि॑तिमुक्थ॒शास॒: क्षामा॑ भि॒न्दन्तो॑ अरु॒णीरप॑ व्रन्
Transliteration
adhā́ yáthā naḥ pitáraḥ párāsaḥ pratnā́so agne ṛtám āśuṣāṇā́ḥ | śucī́dayan dī́dhitim ukthaśā́saḥ kṣā́mā bhindánto aruṇī́r ápa vran
Translation
Und wie unsere Väter, die Fernen, die Uralten, o Agni, eilend zur Ṛta (kosmischen Ordnung), den Glanz reinigten, Hymnen sprechend; die Erde spaltend, trieben sie die rötlichen Hemmnisse hinweg – so möge es auch mit uns sein.
Padapatha (Word Analysis)
अधा॑ । यथा॑ । नः । पि॒तरः॑ । परा॑सः । प्र॒त्नासः॑ । अ॒ग्ने॒ । ऋ॒तम् । आ॒शु॒षा॒णाः । शु॒ची॒द॒य॒न् । दीधि॑तिम् । उ॒क्थ॒शासः॑ । क्षामा॑ । भि॒न्दन्तः॑ । अ॒रु॒णीः । अप॑ । व्रन् ।
Word by Word
अधाthen, thereafter
अधा:
Adhikaraṇa (काल/अनुक्रम-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootअध (अव्यय) / अथ
यथाas, just as
यथा:
Adhikaraṇa (उपमान/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
नःof us, our
नः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद्
पितरःfathers, forefathers
पितरः:
Kartā
TypeNoun
Rootपितृ
परासःformer, earlier (ancient ones)
परासः:
Kartā (पितरः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
प्रत्नासःancient, primeval
प्रत्नासः:
Kartā (पितरः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रत्न (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि
ऋतम्ṛta; truth/order
ऋतम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋत
आशुषाणाःhastening, eager (to attain)
आशुषाणाः:
Kartā (पितरः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootआ-शु (धातु: शु ‘to impel/urge, be swift’)
शुचीदयन्making (it) pure/bright
शुचीदयन्:
Kartā (क्रियाविशेषण-भावेन)
TypeVerb (present participial/finite-like Vedic usage)
Rootशुचि + दय् (धातु: दय् ‘to shine/illumine’ / ‘to show favor’—here ‘to make bright’)
दीधितिम्splendor, blaze
दीधितिम्:
Karma
TypeNoun
Rootदीधिति (स्त्री) < धा/धि-प्रत्यय; ‘splendor, flame’
उक्थशासःreciters/chanters of hymns
उक्थशासः:
Kartā (पितरः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootउक्थ + शास (प्रातिपदिक; ‘praise/recitation’)
क्षामाःthe earths/grounds (fields, expanses)
क्षामाः:
Karma
TypeNoun
Rootक्षामा (स्त्री; ‘earth/ground’)
भिन्दन्तःsplitting, cleaving
भिन्दन्तः:
Kartā (पितरः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootभिद् (धातु: भिद् ‘to split’)
अरुणीःthe ruddy ones (red lights/dawns)
अरुणीः:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootअरुणी (स्त्री; ‘ruddy/red (cows/dawns)’)
अपaway, off
अप:
उपसर्ग (क्रियाविशेषक)
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
व्रन्they drove/turned (away)
व्रन्:
Kartā (पितरः/प्रत्नासः)
TypeVerb
Rootवृ (धातु: वृ ‘to choose/cover/ward’; Vedic: ‘to turn/drive’)
Entities Mentioned
A
AgniP
Pitaraḥ (Fathers/ancient seers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes