Mantra 63
Rishi: Traditionally assigned within Pitṛ-hymn lineages (often attributed in anukramaṇī tradition to seers of Pitṛ-sūkta strata; verify against the Vājasaneyin anukramaṇī for 19.63).
Devata: Pitaraḥ (the Fathers)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (as transmitted in VS Pitṛ sections; confirm by metrical scan in your edition).
Samhita Patha (Devanagari)
आसी॑नासो अरु॒णीना॑मु॒पस्थे॑ र॒यिं ध॑त्त दा॒शुषे॒ मर्त्या॑य । पु॒त्रेभ्य॑ः पितर॒स्तस्य॒ वस्व॒ः प्र य॑च्छत॒ त इ॒होर्जं॑ दधात
Transliteration
ā́sīnāsō aruṇī́nām upásthe rayíṃ dhatta dāśúṣe mártyāya | putrébhyaḥ pitaras tásya vásvaḥ prá yacchata ta ihórjaṃ dadhāta
Translation
Ihr, die ihr im Schoß der rötlichen (Gefilde) sitzt, verleiht dem sterblichen, der recht dargebracht hat, Reichtum. Und ihr Väter (Pitṛs), gebt von seinem Besitz einen Anteil seinen Söhnen; und hier verleiht ihm Nahrungskraft und Stärke.
Padapatha (Word Analysis)
आसीनासः । अरुणीनाम् । उपस्थे । रयिम् । धत्त । दाशुषे । मर्त्याय । पुत्रेभ्यः । पितरः । तस्य । वस्वः । प्र । यच्छत । ते । इह । ऊर्जम् । दधात
Word by Word
आसीनासःsitting (ones)
आसीनासः:
Kartā
TypeAdjective
Rootआसीन (√आस् ‘to sit’ का क्त-प्रत्ययान्त/विशेषण-प्रातिपदिक) अथवा ‘आसीन’ (ppp) से बहुवचन
अरुणीनाम्of the ruddy/dawn(-like) (females)
अरुणीनाम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअरुणी (प्रातिपदिक)
उपस्थेin the lap/bosom
उपस्थे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootउपस्थ (प्रातिपदिक)
रयिम्wealth
रयिम्:
Karma
TypeNoun
Rootरयि (प्रातिपदिक)
धत्तplace / bestow
धत्त:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√धा (दधाति)
दाशुषेto the worshipper/giver
दाशुषे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदाशु (√दाश्/√दास् ‘to give, worship’ से कृत्-प्रातिपदिक ‘दाशु’)
मर्त्यायto the mortal
मर्त्याय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
पुत्रेभ्यःto (his) sons
पुत्रेभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
पितरःthe Fathers (Pitṛs)
पितरः:
Kartā
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
तस्यof him
तस्य:
(सम्बन्ध/निर्देश)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वसवःthe Vasus
वसवः:
Kartā
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
प्रforth / forward
प्र:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
यच्छतgrant / give
यच्छत:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√यम् (यच्छति)
तेto you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह
ऊर्जम्strength / nourishment
ऊर्जम्:
Karma
TypeNoun
Rootऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक)
दधातplaces / bestows
दधात:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√धा (दधाति)
Entities Mentioned
P
Pitaraḥ (Fathers)A
Aruṇīnāṃ (ruddy regions/directions)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes