Mantra 42
Rishi: Vājasaneyin tradition
Devata: Pavamāna (Soma/Agni-as-purifier complex)
Chandas: Triṣṭubh-like
Samhita Patha (Devanagari)
पव॑मान॒: सो अ॒द्य न॑: प॒वित्रे॑ण॒ विच॑र्षणिः । यः पोता॒ स पु॑नातु मा
Transliteration
pavamā́naḥ só adyá naḥ pavítreṇa vícarṣaṇiḥ | yáḥ pótā sá punātu mā
Translation
Möge Pavamāna, weithin leuchtend, auch heute durch den Läuterer uns zu eigen sein; er, der Pota, der Reiniger, läutere mich.
Padapatha (Word Analysis)
पवमानः । सः । अद्य । नः । पवित्रेण । विचर्षणिः । यः । पोता । सः । पुनातु । मा
Word by Word
पवमानःthe purifying one (Soma)
पवमानः:
कर्तृ (सम्बोधन/कर्तृ-भावे) — स्तुत्य देवता
TypeAdjective (used substantively)
Rootपवमान (पु-धातु ‘पवते’ → पवमान, वर्तमान कृदन्त-प्रातिपदिक) / देवता-नाम
सःhe
सः:
कर्तृ (यः…सः-सम्बन्धे) / विषय-निर्देश
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अद्यtoday, now
अद्य:
अधिकरण (कालाधिकरणम्)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
नःfor us / to us
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे) — ‘for us’
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
पवित्रेणwith the purifier; with the strainer (filter)
पवित्रेण:
करण
TypeNoun
Rootपवित्र (नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक)
विचर्षणिःthe far-seeing/illuminating one
विचर्षणिः:
कर्तृ (पवमानः/सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootविचर्षणि (प्रातिपदिक; विशेषण-नाम)
यःwho
यः:
कर्तृ (यः…पुनातु) — relative subject
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
पोताthe purifier (Pota-priest / purifying agent)
पोता:
कर्तृ (यः…पोता) — predicate-nominative/agent
TypeNoun
Rootपोतृ (प्रातिपदिक; √पू ‘to purify’ से ‘पोतृ’ ‘purifier’)
सःhe
सः:
कर्तृ (मुख्य वाक्ये) — ‘he’ referring back to ‘यः’
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
पुनातुmay (he) purify
पुनातु:
क्रिया (कर्तृ: सः)
TypeVerb
Root√पू (पूञ्) ‘to purify’
माम्me
माम्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
P
PavamānaS
Soma (as Pavamāna)A
Agni (purifier aspect)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes