Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

भैरवोत्पत्तिः ब्रह्मदर्पनिग्रहश्च

Origin of Bhairava and the Subduing of Brahmā’s Pride

अच्युत उवाच । त्वया प्रयत्नेन पुरा हि दत्तं यदस्य पंचाननमीशचिह्नम् । तस्मात्क्षमस्वाद्यमनुग्रहार्हं कुरु प्रसादं विधये ह्यमुष्मै

acyuta uvāca | tvayā prayatnena purā hi dattaṃ yadasya paṃcānanamīśacihnam | tasmātkṣamasvādyamanugrahārhaṃ kuru prasādaṃ vidhaye hyamuṣmai

Acyuta (Viṣṇu) sagte: „Einst hast du ihm mit großer Mühe das Emblem des Herrn verliehen – das fünfgesichtige Zeichen Īśas. Darum vergib ihm jetzt; er ist der Gnade würdig. Erweise deine Gunst und gewähre diesem Vidhī (Brahmā) deinen Segen.“

अच्युतःAcyuta (Viṣṇu)
अच्युतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअच्युत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषनाम
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
त्वयाby you
त्वया:
Karta (कर्ता; agent in passive sense)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन; सर्वनाम
प्रयत्नेनwith effort
प्रयत्नेन:
Karaṇa (करण/means; effort)
TypeNoun
Rootप्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
पुराformerly
पुरा:
Kāla (काल/temporal)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (formerly)
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle/for, indeed)
दत्तम्given
दत्तम्:
Karma (कर्म; thing given)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोग-सूचक
यत्which
यत्:
Karma (कर्म; correlating object)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
अस्यof him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
पञ्च-आननम्the five-faced (form)
पञ्च-आननम्:
Karma (कर्म; appositive to 'which')
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (five-faced)
ईश-चिह्नम्the sign of the Lord
ईश-चिह्नम्:
Karma (कर्म; appositive)
TypeNoun
Rootईश + चिह्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (mark/sign of the Lord)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु/Reason)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचन-रूपेण अव्ययीभूत (ablatival adverb: therefore/from that)
क्षमस्वforgive
क्षमस्व:
Kriyā (क्रिया/command)
TypeVerb
Rootक्षम् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद
अद्यnow/today
अद्य:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (today/now)
अनुग्रह-अर्हम्worthy of grace
अनुग्रह-अर्हम्:
Karma (कर्म; object complement)
TypeAdjective
Rootअनुग्रह + अर्ह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (worthy of favor); विशेषण
कुरुdo/grant
कुरु:
Kriyā (क्रिया/command)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
प्रसादम्favor/grace
प्रसादम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootप्रसाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विधयेto Brahmā
विधये:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
अमुष्मैto him
अमुष्मै:
Sampradāna (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; सर्वनाम (to that person)

Acyuta (Lord Vishnu)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Type: stotra

Role: teaching

S
Shiva
V
Vishnu
B
Brahma

FAQs

The verse highlights that liberation and right order in creation depend on Śiva’s prasāda (grace). Even exalted beings must approach Īśvara with humility, seeking forgiveness and anugraha rather than asserting entitlement.

By referring to the “Īśa-cihna” and the five-faced mark, the verse points to Saguna Śiva—worshipped through sacred emblems and forms (such as liṅga and pañcānana iconography)—as the accessible focus through which grace is received.

A practical takeaway is to approach Śiva with kṣamā-prārthanā (seeking forgiveness) and prasāda-bhāva (receptivity to grace), supported by japa of “Om Namaḥ Śivāya” and devotional offering in liṅga-pūjā.