Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

युद्धकाण्डे द्विनवतितमः सर्गः

Indrajit’s Fall, Rama’s Embrace, and Sushena’s Battlefield Healing

स तंशिरस्युपाघ्रायलक्ष्मणंकीर्तिवर्धनम् ।लज्जमानंबलात्स्नेहादङ्गमारोप्यवीर्यवान् ।।।।उपवेश्यतमुत्सङ्गेपरिष्वज्यावपीडितम् ।भ्रातरंलक्ष्मणंस्निग्धंपुनःपुनरुदैक्षत ।।।।

sa taṃ śirasy upāghrāya lakṣmaṇaṃ kīrtivardhanam |

lajjamānaṃ balāt snehād aṅkam āropya vīryavān || 6.92.9 ||

upaveśya tam utsaṅge pariṣvajyāvapīḍitam |

bhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ snigdhaṃ punaḥ punar udaikṣata || 6.92.10 ||

Da beugte sich der tapfere Rāma herab und küsste Lakṣmaṇa, den Mehrer des Ruhmes, auf das Haupt. Obgleich Lakṣmaṇa sich schämte, zog Rāma ihn aus Liebe an sich auf den Schoß; setzte ihn dort nieder, umarmte den verwundeten Bruder und blickte ihn immer wieder mit zärtlicher Sorge an.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
शिरसिon the head
शिरसि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
उपाघ्रायhaving smelled/kissed (by smelling)
उपाघ्राय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootउप-आ-घ्रा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
कीर्तिवर्धनम्enhancer of fame
कीर्तिवर्धनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकीर्ति (प्रातिपदिक) + वर्धन (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कीर्तेः वर्धनः) विशेषणम् (of Lakshmana)
लज्जमानम्being shy
लज्जमानम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootलज्ज् (धातु)
Formकृदन्त, शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले (present middle participle), द्वितीया एकवचन, पुल्लिङ्ग; लक्ष्मणम् इति पदस्य विशेषणम्
बलात्forcibly
बलात्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb), क्रियाविशेषण
स्नेहात्out of affection
स्नेहात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootस्नेह (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन; हेतौ (out of affection)
अङ्कम्lap
अङ्कम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअङ्क (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
आरोप्यhaving placed (him)
आरोप्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ-रुह्/आ-रप् (धातु; causative sense)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया; अर्थः: आरोपयित्वा (having placed)
वीर्यवान्valiant
वीर्यवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवीर्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of Rama)
उपवेश्यhaving seated
उपवेश्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootउप-विश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), causative sense: उपवेशयित्वा (having seated)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
उत्सङ्गेin (his) lap
उत्सङ्गे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्सङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative), एकवचन
परिष्वज्यhaving embraced
परिष्वज्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपरि-स्वज् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया
अवपीडितम्afflicted / wounded
अवपीडितम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootअव-पीड् (धातु)
Formकृदन्त, क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; लक्ष्मणम् इति पदस्य विशेषणम्
भ्रातरम्brother
भ्रातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; भ्रातरम् इत्यस्य विशेष्य (apposition)
स्निग्धम्dear / affectionate
स्निग्धम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस्निग्ध (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (affectionate/tender)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्तिवाचक क्रियाविशेषण
पुनःagain
पुनः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्तिवाचक; द्विरुक्त्या (reduplication)
उदैक्षतlooked at
उदैक्षत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-ईक्ष् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्

Bending the head of Lakshmana, a valiant one and enhancer of glory, who was shy of praising him, Rama lovingly, forcibly drawing him onto his lap and making him sit on examined again and again the wounded body and looked at him.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa

FAQs

Dharma includes compassionate responsibility: the righteous leader does not only command in war, but personally comforts and protects those who suffer for the cause.

After the battle, Rāma physically supports the wounded Lakṣmaṇa, embracing him and checking him repeatedly.

Rāma’s tenderness and gratitude, and Lakṣmaṇa’s modesty (unwillingness to accept praise).