Shloka 27

इन्द्रजित्–लक्ष्मण संवादः तथा युद्धप्रवृत्तिः

Indrajit and Lakshmana: War-Boasts, Rebuke, and the Clash

Devanagari script

वाग्बलंत्यजदुर्बुद्धेक्रूरकर्मासिराक्षस ।।।।अथकस्माद्वदस्येतत्सम्पादयसुकर्मणा ।

Transliteration

vāg-balaṃ tyaja durbuddhe krūra-karmāsi rākṣasa |

atha kasmād vadasy etat sampādaya su-karmaṇā ||

Translation

Lass ab von dieser bloßen Stärke der Rede, du übelgesinnter Rākṣasa – deine Taten sind grausam. Warum sprichst du jetzt so? Beweise dich durch Taten.

Word by Word

• वाग्बलम्: strength of speech
• वाग्बलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्-बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वाचः बलम्)

• त्यज: give up
• त्यज: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √त्यज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

• दुर्बुद्धे: O evil-minded one
• दुर्बुद्धे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: दुर्बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (दुष्टा बुद्धिर्यस्य सः)

• क्रूरकर्मा: one of cruel deeds
• क्रूरकर्मा: Karta-visheshana (कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: क्रूर-कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (क्रूरं कर्म यस्य सः)

• असि: you are
• असि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

• राक्षस: O Rakshasa
• राक्षस: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• अथ: then/now
• अथ: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तर/प्रसङ्गवाचक-अव्यय (then/now)

• कस्मात्: why / from what reason
• कस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक सर्वनाम (from what cause/why)

• वदसि: you speak
• वदसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• सम्पादय: accomplish / bring about
• सम्पादय: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-√पद्/√पाद् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

• सु: well / good
• सु: Visheshana-modifier (विशेषण-उपपद)
• Type: Indeclinable
• Root: सु (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/निपात; अत्र विशेषणार्थे (well)

• कर्मणा: by deed
• कर्मणा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

Context

"Evil minded Rakshasa! Give up that wasteful power of speech. You are cruel in action. What is the use of all this now? Show by good deeds and not by talk."

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Indrajit
• Rākṣasa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma values truth proven by conduct: speech without righteous action is hollow; integrity (satya) is established through deeds.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa rebukes Indrajit’s harsh boasting and challenges him to demonstrate capability through action in the battlefield.

Which character virtue is emphasized?

Accountability and moral realism: Lakṣmaṇa insists that worth is measured by conduct, not rhetoric.