Shloka 67

स बाणवर्षैरभिवृष्यमाणोधारानिपातानिवतानच्नित्य ।समीक्षमाणःपरमाद्भुतश्रीरामतदालक्ष्मणमित्युवाच ।।।।

sa bāṇavarṣair abhivṛṣyamāṇo

dhārānipātān iva tān acintya |

samīkṣamāṇaḥ paramādbhutaśrī

rāmas tadā lakṣmaṇam ity uvāca ||

Als der Pfeilregen auf ihn niederprasselte, betrachtete Rāma, von wundersamer Hoheit, ihn ohne Erregung, als wäre es bloßer Regen; dann sprach er zu Lakṣmaṇa.

सःhe (that one)
सः:
कर्ता (agent/subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (masculine nominative singular); सर्वनाम (pronoun)
बाणवर्षैःby rains/showers of arrows
बाणवर्षैः:
करणम् (instrument/means)
TypeNoun
Rootबाण + वर्ष (प्रातिपदिके; समासः)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (neuter instrumental plural); बाणानां वर्षम् इति षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive tatpurusha)
अभिवृष्यमाणःbeing showered upon / being rained on
अभिवृष्यमाणः:
कर्ता-विशेषणम् (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootअभि + √वृष् (धातु) → वृष्यमाण (कृदन्त-प्रत्ययः शानच्/मान)
Formवर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्-प्रत्ययान्तः वर्तमानकृदन्तः (present passive participle); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (masc nom sg), कर्तरि विशेषणम्
धारानिपातान्falls of streams (downpours)
धारानिपातान्:
उपमान-आश्रयः (object of comparison; compared item)
TypeNoun
Rootधारा + निपात (प्रातिपदिके; समासः)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः बहुवचनम् (masculine accusative plural); धाराणां निपाताः इति षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive tatpurusha)
इवlike, as
इव:
सम्बन्ध/अव्यय-प्रयोगः (comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्ययम् (indeclinable particle of comparison)
तान्them (those)
तान्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः बहुवचनम् (masculine accusative plural); सर्वनाम (pronoun)
अचिन्त्यwithout minding / not considering
अचिन्त्य:
क्रियाविशेषणम् (adverbial modifier of main action)
TypeIndeclinable
Rootअ + √चिन्त् (धातु) → चिन्त्य (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययार्थे अव्ययीभाव-प्रयोगवत् (gerundial/absolutive sense: 'having not thought/without minding'); अव्ययवत् प्रयोगः (used indeclinably)
समीक्षमाणःlooking at, observing
समीक्षमाणः:
कर्ता-विशेषणम् (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसम् + √ईक्ष् (धातु) → ईक्षमाण (कृदन्त-प्रत्ययः शानच्/मान)
Formवर्तमानकाले कर्तरि शानच्-प्रत्ययान्तः वर्तमानकृदन्तः (present active participle); पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (masc nom sg), कर्तरि विशेषणम्
परमाद्भुतश्रीःof supremely wondrous splendor
परमाद्भुतश्रीः:
कर्ता-विशेषणम् (epithet of subject)
TypeAdjective
Rootपरम + अद्भुत + श्री (प्रातिपदिके; समासः)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (masc nom sg); कर्मधारयः: परमः अद्भुतः श्रीः यस्य सः (as an epithet qualifying रामः)
रामःRama
रामः:
कर्ता (agent/subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (masculine nominative singular)
तदाthen, at that time
तदा:
कालाधिकरणम् (time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
सम्प्रदान/प्रति-कर्ता (addressee; recipient of speech)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (masculine accusative singular)
इतिthus, saying
इति:
वाक्य-सम्बन्धकः (quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्ति-सूचक-अव्ययम् (quotative particle)
उवाचsaid, spoke
उवाच:
मुख्यक्रिया (main verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु) → उवाच (लिट्)
Formलिट्-लकारः (perfect); प्रथम-पुरुषः एकवचनम् (3rd person singular); परस्मैपदम्

Most wonderful and prosperous Rama, looking at the rain of arrows continuing to shower, not minding it as if they are rain of water drops, spoke this to Lakshmana.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
I
Indrajit (implied as attacker)

FAQs

Equanimity (samatā) in adversity: dharma is upheld by inner steadiness, not by the absence of danger.

While Indrajit’s arrows continue to fall, Rāma remains unshaken and prepares to instruct Lakṣmaṇa.

Self-mastery: Rāma models calm perception and disciplined response rather than panic.