Previous Verse
Next Verse

Shloka 94

कुम्भकर्णवधः

The Slaying of Kumbhakarna

ततस्सपुर्यास्ससहसामहात्मानिष्क्रम्यतद्वानरसैन्यमुग्रम् ।बभक्षरक्षोयुधिकुम्भकर्णःप्रजायुगान्तानगिरिवप्रवृद्धः ।।।।

tatas sa puryāḥ sahasā mahātmā niṣkramya tad vānarasainyam ugram |

babhakṣa rakṣo yudhi kumbhakarṇaḥ prajā yugāntāgnir iva pravṛddhaḥ ||

Dann stürzte der großherzige Kumbhakarṇa, sogleich aus der Stadt hervordringend, in das wilde Heer der Vānaras in der Schlacht und verschlang sie, wie das Weltenbrandfeuer am Ende eines Zeitalters die Wesen verzehrt.

ततःthen
ततः:
काल/क्रम (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: thereafter)
सःhe
सः:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुर्याःfrom the city
पुर्याः:
अपादान (Apadana/Source)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
सहसाsuddenly
सहसा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: suddenly)
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootमहा-आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निष्क्रम्यhaving come out
निष्क्रम्य:
पूर्वक्रिया
TypeIndeclinable
Rootनिस्-√क्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
तत्that
तत्:
कर्म-निर्देशक (Determiner)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वानरसैन्यम्the vanara army
वानरसैन्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवानर-सैन्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (वानराणां सैन्यम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उग्रम्fierce
उग्रम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सैन्य-विशेषण
बभक्षdevoured
बभक्ष:
क्रिया
TypeVerb
Root√भक्ष् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
रक्षःthe rakshasa
रक्षः:
कर्ता (apposition to कुम्भकर्णः)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (राक्षस-जातिवाचक)
युधिin battle
युधि:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootयुध् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
कुम्भकर्णःKumbhakarna
कुम्भकर्णः:
कर्ता
TypeNoun
Rootकुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रजायुगान्तानगिरिःlike a mountain of fire at the end of an age
प्रजायुगान्तानगिरिः:
उपमान (Standard of comparison)
TypeNoun
Rootप्रजा-युग-अन्त-अनल-गिरि (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समासः (युगान्ते अनलः इव गिरिः; प्रजादाहकत्व-भावेन); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान
इवlike
इव:
उपमा-सूचक
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय (comparative particle)
प्रवृद्धःgrown huge
प्रवृद्धः:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootप्र-√वृध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

The great Kumbhakarna then departing instantly entered into Vanara army consumed them as fire at dissolution consumed people.

K
Kumbhakarṇa
V
Vānara army
L
Laṅkā (city)

FAQs

The verse warns how adharma, when empowered by brute force and rage, becomes indiscriminate destruction; Dharma requires restraint and protection of life, not predation.

Kumbhakarṇa suddenly emerges from Laṅkā and begins a devastating assault, devouring the Vānara forces on the battlefield.

By contrast (through a negative example), the virtue emphasized is self-control; Kumbhakarṇa’s lack of restraint becomes a lesson in the danger of ungoverned power.