Shloka 70

स तंमहामेघनिकाशरूपमुत्पाट्यगच्छन्युधिकुम्भकर्णः ।रराजमेरुप्रतिमानरूपोमेरुर्यथाभ्युछ्रचितघोरशृङ्गः ।।।।

sa taṃ mahā-megha-nikāśa-rūpam utpāṭya gacchan yudhi kumbhakarṇaḥ |

rarāja meru-pratimāna-rūpo merur yathā abhyucchrita-ghora-śṛṅgaḥ ||

Ihn herausreißend, schritt Kumbhakarṇa durch die Schlacht, von Gestalt wie eine gewaltige Wolke; er strahlte wie der Berg Meru selbst, gezeichnet von hochragenden, furchterregenden Gipfeln.

सःhe
सः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
महामेघनिकाशरूपम्having a form like a huge cloud
महामेघनिकाशरूपम्:
विशेषण (Qualifier of object ‘tam’)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + मेघ (प्रातिपदिक) + निकाश (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषार्थः: ‘महामेघस्य निकाशम् (सदृशम्) रूपम्’ = having a form like a great cloud
उत्पाट्यhaving uprooted / lifted up
उत्पाट्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeIndeclinable
Rootउत्-पट्/पाट् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययम् (gerund): ‘having torn up / uprooted / lifted up violently’
गच्छन्going
गच्छन्:
कर्ता (Kartā; participle agreeing with ‘kumbhakarṇaḥ’)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘going’
युधिin battle
युधि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootयुध्/युधि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
कुम्भकर्णःKumbhakarṇa
कुम्भकर्णः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootकुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
रराजshone / appeared splendid
रराज:
क्रिया (Kriyā/Finite verb)
TypeVerb
Rootराज् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
मेरुप्रतिमानरूपःhaving a form like Mount Meru
मेरुप्रतिमानरूपः:
विशेषण (Qualifier of subject ‘kumbhakarṇaḥ’)
TypeAdjective
Rootमेरु (प्रातिपदिक) + प्रतिमान (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः: ‘मेरोः प्रतिमानम् (सदृशम्) रूपम् यस्य’ (अर्थतः बहुव्रीह्यर्थसन्निकर्षः, परन्तु रूप-प्रधानः)
मेरुःMount Meru
मेरुः:
उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
यथाas / like
यथा:
उपमा-प्रदर्शक (Upamā-marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्ययम् (comparative indeclinable)
अभ्युछ्रचितघोरशृङ्गःwith lofty, formidable peaks
अभ्युछ्रचितघोरशृङ्गः:
विशेषण (Qualifier of ‘meruḥ’)
TypeAdjective
Rootअभि-उत्-श्रि (धातु) + घोर (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः ‘उच्छ्रित’ (lofty) + तत्पुरुषसमासः: ‘घोरं शृङ्गं यस्य (उच्छ्रितम्)’; समस्तपदम् मेरु-विशेषणम्

In the battlefield, the form of Kumbhakarna which resembled a huge cloud was distinguished in appearance like the lofty peak of mountain Meru.

K
Kumbhakarṇa
S
Sugrīva
M
Mount Meru
B
battlefield

FAQs

The verse shows how overwhelming might can dominate a scene; Dharma teaching emerges indirectly: righteousness must be anchored not in mere grandeur, but in right intention and just action.

Kumbhakarṇa carries Sugrīva away while the narrator describes his colossal, mountain-like appearance.

The virtue emphasized is not Kumbhakarṇa’s, but the narrative stress on vigilance and collective duty—such a giant threat demands coordinated protection of leaders.