Shloka 141

Devanagari script

व्निध्यमन्दरसङ्काशंकाञ्चनाङ्गदभूषणम् ।स्रवन्तंरुधिरंवक्त्राद्वर्षामेघमिवोथतितम् ।।।।

Transliteration

vindhyamandarasaṅkāśaṃ kāñcanāṅgadabhūṣaṇam |

sravantaṃ rudhiraṃ vaktrād varṣāmegham ivotthitam ||

Translation

An Gestalt dem Vindhya oder Mandara gleich und mit goldenen Armreifen geschmückt, strömte ihm Blut aus dem Mund, als ergösse ein Regenwolkenbruch seinen Guss.

Word by Word

• विन्ध्यमन्दर-सङ्काशम्: resembling Vindhya and Mandara (mountains)
• विन्ध्यमन्दर-सङ्काशम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: विन्ध्य+मन्दर+सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः (विन्ध्य-मन्दर) इतरेतर-द्वन्द्व + सङ्काश (उपमान-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थ)

• काञ्चनाङ्गद-भूषणम्: adorned with golden armlets
• काञ्चनाङ्गद-भूषणम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चन+अङ्गद+भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः काञ्चनानि अङ्गदानि (कर्मधारय) तैः भूषणम् (तृतीया-तत्पुरुष)

• स्रवन्तम्: flowing
• स्रवन्तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Verb
• Root: स्रु (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रुधिरम्: blood
• रुधिरम्: कर्म (Karma/Object; what is flowing)
• Type: Noun
• Root: रुधिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वक्त्रात्: from the mouth
• वक्त्रात्: अपादान (Apādāna/Source)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• वर्षामेघम्: a rain-cloud
• वर्षामेघम्: उपमान (Upamāna)
• Type: Noun
• Root: वर्षा+मेघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः वर्षायाः मेघः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• इव: like
• इव: सम्बन्ध (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (particle of comparison)

• उत्थितम्: risen; emerging
• उत्थितम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: उत्+स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

(Kumbhakarna) Adorned with gold armlets, blood flowing from his mouth was like a rain cloud showering from Vindhya or Mandara mountain.

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Vindhya
• Mandara

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse underscores the cost of adharma in war: violence and arrogance culminate in suffering, even for the powerful.

What is the narrative situation?

A vivid description of Kumbhakarṇa’s terrifying, wounded state as he continues fighting.

Which character virtue is emphasized?

Implicitly, endurance (titikṣā) is shown—yet detached from righteousness it becomes mere ferocity; dharma requires both strength and right intent.