Shloka 3

कुम्भकर्णस्य प्रबोधनम्

The Awakening and Commissioning of Kumbhakarna

Devanagari script

स हेमजालविततंभानुभास्वरदर्शनम् ।ददर्शविपुलंरम्यंराक्षसेन्द्रनिवेशनम् ।।6.62.3।।

Transliteration

sa hemajāla-vitatam bhānubhāsvara-darśanam |

dadarśa vipulaṁ ramyaṁ rākṣasendra-niveśanam ||6.62.3||

Translation

Er erblickte die riesige und prächtige Wohnung des Herrn der Rakshasas, die mit goldenem Gitterwerk versehen war und dem Auge wie die Morgensonne strahlte.

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हेम-जाल-विततम्: spread with a lattice of gold
• हेम-जाल-विततम्: कर्मविशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: हेम (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक) + वितत (कृदन्त from वि-√तन्)
• Form: तत्पुरुष: हेमजालैः विततम्; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'निवेशनम्' इति विशेषण

• भानु-भास्वर-दर्शनम्: having a sun-bright appearance
• भानु-भास्वर-दर्शनम्: कर्मविशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: भानु (प्रातिपदिक) + भास्वर (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय: भानुना भास्वरं दर्शनं यस्य तत्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'निवेशनम्' इति विशेषण

• ददर्श: saw
• ददर्श: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• विपुलम्: vast
• विपुलम्: कर्मविशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'निवेशनम्' इति विशेषण

• रम्यम्: delightful
• रम्यम्: कर्मविशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'निवेशनम्' इति विशेषण

• राक्षस-इन्द्र-निवेशनम्: the abode of the lord of rakshasas
• राक्षस-इन्द्र-निवेशनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक) + निवेशन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: राक्षसेन्द्रस्य निवेशनम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

"O broad shouldered brother! Do this task which is difficult for others. O Scourge of enemies! I have not asked you before for such a task."

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Rāvaṇa (rākṣasendra implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse is primarily descriptive, but it frames the moral contrast of the epic: outward splendor and power can mask inner adharma; Dharma judges by conduct, not grandeur.

What is the narrative situation?

Kumbhakarṇa arrives and looks upon the magnificent royal residence of Rāvaṇa in Laṅkā.

Which character virtue is emphasized?

Not a direct virtue statement; the emphasis is on setting—royal majesty—preparing for choices that will test loyalty and righteousness.