Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

यदाचैनंनशेकुस्तेप्रतिबोधयितुंतदा ।।।।ततोगुरुतरंयत्नंदारुणंसमुपाक्रमन् ।

yadā cainaṃ na śekus te pratibodhayituṃ tadā | tato gurutaraṃ yatnaṃ dāruṇaṃ samupākraman ||

Als sie ihn selbst dann nicht wecken konnten, unternahmen sie eine noch schwerere und härtere Anstrengung.

यदाwhen
यदा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (when)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
एनम्him
एनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
शेकुःthey were able
शेकुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootशक् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
प्रतिबोधयितुम्to awaken (him)
प्रतिबोधयितुम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootप्रति+बुध् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्ययभाव; causative sense 'to awaken'
तदाthen
तदा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (then)
ततःthereafter
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम-अव्यय (thereafter)
गुरुतरम्more intense/heavier
गुरुतरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तरप्-प्रत्यय (comparative), विशेषण (of यत्नम्)
यत्नम्effort
यत्नम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दारुणम्dreadful
दारुणम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदारुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of यत्नम्)
समुपाक्रमन्they undertook/commenced
समुपाक्रमन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+उप+क्रम् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

They called him again and again, but he never got up. Then they made a difficult and dreadful effort approaching him.

K
Kumbhakarṇa
R
Rākṣasas

FAQs

It warns how determination can become escalation: effort is admirable when aligned with dharma, but when the goal is misguided, greater effort can deepen harm.

After repeated failures to wake Kumbhakarṇa, the rākṣasas decide to attempt more extreme measures.

Persistence (and the narrative’s caution about intensifying methods).