Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

यदाभृशंतैर्निनदैर्महात्मानकुम्बकर्णोबुबुधेप्रसुप्तः ।ततोमुसुण्ठीर्मुसलानिसर्वेरक्षोगणास्तेजगृहुर्गदाश्च ।।।।

yadā bhṛśaṃ tair ninadair mahātmā na kumbhakarṇo bubudhe prasuptaḥ | tato musuṇṭhīr musalāni sarve rakṣo-gaṇās te jagṛhur gadāś ca ||

Doch selbst inmitten jener wilden Rufe erwachte der großleibige Kumbhakarṇa nicht aus seinem Schlaf. Da ergriffen all jene Scharen der Rākṣasas Hämmer, Knüppel und Streitkolben.

यदाwhen
यदा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (when)
भृशम्greatly
भृशम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formपरिमाण/तीव्रता-अव्यय (intensifier: greatly)
तैःby them
तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन
निनदैःby the roars/noises
निनदैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनिनद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
कुम्भकर्णःKumbhakarna
कुम्भकर्णः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
बुबुधेawoke/became aware
बुबुधे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
प्रसुप्तःasleep
प्रसुप्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र+स्वप् (धातु)
Formभूतकृदन्त/निष्ठा (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of कुम्भकर्णः)
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम-अव्यय (then/thereafter)
मुसुण्ठीःmallets/clubs
मुसुण्ठीः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुसुण्ठी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
मुसलानिpestles/iron bars
मुसलानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुसल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (of रक्षोगणाः)
रक्षोगणाःthe host of rakshasas
रक्षोगणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरक्षस्-गण (प्रातिपदिक; components: रक्षस् + गण)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
जगृहुःthey seized/took up
जगृहुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
गदाःmaces
गदाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय

Kumbhakarna sleeping like that, could not be awakened. Angry Rakshasas roared and hit him with mallets and maces.

K
Kumbhakarṇa
R
Rākṣasas (rakṣo-gaṇāḥ)
G
Gadā (mace)
M
Musala (club/bar)

FAQs

It highlights persistence in assigned duty: when ordinary means fail, the attendants escalate efforts to fulfill their task—though the goal serves Rāvaṇa’s war.

Noise fails to wake Kumbhakarṇa, so the rākṣasas prepare to use physical measures, taking up heavy weapons and implements.

Determination and coordinated action among the rākṣasa troops.