Next Verse

Shloka 1

युद्धकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः — धूम्राक्षवधश्रवणं, वज्रदंष्ट्रप्रेषणं, अङ्गद-राक्षसयुद्धम्

Ravana Dispatches Vajradamshtra; Portents and Angada’s Assault

धूम्राक्षंनिहतंश्रुत्वारावणोराक्षसेश्वरः ।क्रोधेनमहताऽविष्टोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ।।।।दीर्घमुष्णंविनिश्श्वस्यक्रोधेनकलुषीकृतः ।अब्रवीद्राक्षसंक्रूरंवज्रदंष्ट्रंमहाबलम् ।।।।

dhūmrākṣaṃ nihataṃ śrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |

krodhena mahatāviṣṭo niśśvasann urago yathā ||

dīrgham uṣṇaṃ viniśśvasya krodhena kaluṣīkṛtaḥ |

abravīd rākṣasaṃ krūraṃ vajradaṃṣṭraṃ mahābalam ||

Als Rāvaṇa, der Herr der Rakshasas, vernahm, dass Dhūmrākṣa gefallen sei, wurde er von gewaltigem Zorn ergriffen und zischte wie eine Schlange. Nachdem er lang und heiß ausgeatmet hatte, vom Grimm verdunkelt, sprach er zu dem grausamen Rakshasa Vajradaṃṣṭra, von ungeheurer Kraft.

धूम्राक्षम्Dhumraksha
धूम्राक्षम्:
कर्म (Karma/Object of hearing-about)
TypeNoun
Rootधूम्राक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
निहतम्killed
निहतम्:
कर्मविशेषण (Adjectival to object)
TypeAdjective
Rootनि + √हन् (धातु) + क्त
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; धूम्राक्षम् इति विशेषणम्
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Root√श्रु (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
रावणःRavana
रावणः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
राक्षस-ईश्वरःlord of the rakshasas
राक्षस-ईश्वरः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (lord of rakshasas)
क्रोधेनby anger
क्रोधेन:
करण (Karaṇa/Instrument-cause)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
महतāgreat/violent
महतā:
करणविशेषण (Adjectival to instrument)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक-समर्थ, तृतीया (3rd), एकवचन; क्रोधेन इति विशेषणम्
आविष्टःovercome/possessed
आविष्टः:
कर्तृविशेषण (Adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootआ + √विश् (धातु) + क्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
निश्श्वसन्breathing hard/hissing
निश्श्वसन्:
कर्तृविशेषण (Adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootनिḥ + √श्वस् (धातु) + शतृ (शतृ-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle)
उरगःa serpent
उरगः:
उपमान (Upamāna)
TypeNoun
Rootउरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपमान
यथाas/like
यथा:
उपमान-चिह्न (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा/प्रकारवाचक (as/like)
दीर्घम्long
दीर्घम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन क्रियाविशेषण (adverbial accusative: long)
उष्णम्hotly
उष्णम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootउष्ण (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन क्रियाविशेषण (adverbial accusative: hot)
विनिश्श्वस्यhaving exhaled strongly
विनिश्श्वस्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootवि + निḥ + √श्वस् (धातु) + ल्यप्
Formल्यबन्त अव्यय (absolutive/gerund)
क्रोधेनby anger
क्रोधेन:
करण (Karaṇa/Cause)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
कलुषीकृतःmade turbid/foul (agitated)
कलुषीकृतः:
कर्तृविशेषण (Adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootकलुषी √कृ (धातु) + क्त (कृदन्त; causative/denominative sense: made foul)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
राक्षसम्to the rakshasa
राक्षसम्:
कर्म (Karma/Object of speaking-to)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
क्रूरम्cruel
क्रूरम्:
कर्मविशेषण (Adjectival to object)
TypeAdjective
Rootक्रूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; राक्षसम् इति विशेषणम्
वज्र-दंष्ट्रम्Vajradamshtra
वज्र-दंष्ट्रम्:
कर्म (Karma/Appositional object)
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक) + दंष्ट्रा/दंष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः (vajra-like fanged; proper name)
महाबलम्mighty
महाबलम्:
कर्मविशेषण (Adjectival to object)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः (of great strength), राक्षसम्/वज्रदंष्ट्रम् इति विशेषणम्

The Lord of Rakshasas was overcome with anger on hearing about Dhumraksha's death. He was hissing like a serpent, heaving a deep burning sigh, for having done a dirty task. He spoke to cruel Vajradamshtra of mighty prowess.

R
Rāvaṇa
D
Dhūmrākṣa
V
Vajradaṃṣṭra
R
Rākṣasas

FAQs

The verse warns that uncontrolled krodha (anger) clouds judgment and taints one’s inner state; Dharma requires self-mastery even amid grief and war.

After Dhūmrākṣa is killed, Rāvaṇa reacts in fury and summons/addresses Vajradaṃṣṭra to continue the war effort.

By contrast (through negation), the virtue emphasized is restraint (dama) and clarity of mind—qualities absent in Rāvaṇa’s anger-driven response.