Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

धूम्राक्षप्रेषणम्

The Dispatch of Dhūmrākṣa

रथप्रवरमास्थायखरयुक्तंखरस्वनम् ।प्रयान्तंतुमहाघोरंराक्षसंभीमदर्शनम् ।।6.51.30।।अन्तरिक्षगताःघोराशकुनाःप्रत्यषेधयन् ।

ratha-pravaram āsthāya khara-yuktaṃ khara-svanam |

prayāntaṃ tu mahā-ghoraṃ rākṣasaṃ bhīma-darśanam ||6.51.30||

antarikṣa-gatāḥ ghorāḥ śakunāḥ pratyaṣedhayan |

Als jener höchst schreckliche Rākṣasa, furchtbar anzusehen, auf seinem vortrefflichen Wagen dahinfuhr, mit Eseln angespannt und vom Iahen widerhallend, erschienen am Himmel grimmige Vögel als unheilvolle Vorzeichen und versperrten ihm den Weg.

रथप्रवरम्the excellent chariot
रथप्रवरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन; कर्मधारयः—प्रवरः रथः (excellent chariot)
आस्थायhaving mounted
आस्थाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-स्था (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), 'having mounted/ascended'
खरयुक्तम्yoked with donkeys
खरयुक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootखर (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—खरैः युक्तम् (yoked with donkeys)
खरस्वनम्braying like donkeys
खरस्वनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootखर (प्रातिपदिक) + स्वन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—खरवत् स्वनः यस्य (having donkey-like bray)
प्रयान्तम्going forth
प्रयान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootप्र-या (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), द्वितीया, एकवचन; 'going forth'—राक्षसम् इति विशेषणम्
तुindeed / but
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: but/indeed)
महाघोरम्very terrible
महाघोरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमहा (अव्यय/उपसर्गवत्) + घोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; राक्षसम् इति विशेषणम्
राक्षसम्the Rakshasa
राक्षसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
भीमदर्शनम्of dreadful appearance
भीमदर्शनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—भीमं दर्शनं यस्य (having a dreadful appearance)
अन्तरिक्षगताःhaving gone into the sky
अन्तरिक्षगताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—अन्तरिक्षं गताः (gone into the sky)
घोराःfierce, dreadful
घोराः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; शकुनाः इति विशेषणम्
शकुनाःbirds (omens)
शकुनाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशकुन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रत्यषेधयन्forbade / obstructed
प्रत्यषेधयन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-षिध् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

Heroic Rakshasa, Dhumraksha surrounded by rakshasas set forth laughing to the west gate where Hanuman stood.

D
Dhūmrākṣa (implied by continuity)
C
Chariot (ratha)
D
Donkeys (khara)
S
Sky (antarikṣa)

FAQs

The appearance of omens suggests moral consequence: adharma-driven aggression meets resistance even in signs of nature; dharma teaches attentiveness to warnings and self-correction rather than reckless persistence.

Dhumrākṣa advances in his donkey-yoked chariot, and ominous birds in the sky present a bad portent by obstructing his path.

The text foregrounds the universe’s moral signaling (nimitta); the implied virtue is prudent heedfulness—though the rākṣasa’s march is characterized by terror rather than wisdom.