Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

युद्धलक्षण-निमित्तदर्शनं तथा लङ्काद्वारव्यूहः

War Omens and the Encirclement of Lanka’s Gates

हनुमान् पश्चिमद्वारंररक्षबलवान्कपिः ।प्रमाथिप्रषुभ्यांचवीरैरन्यैश्चसङ्गतः ।।6.41.40।।

hanumān paścimadvāraṃ rarakṣa balavān kapiḥ |

pramāthipraṣubhyāṃ ca vīrair anyaiś ca saṅgataḥ || 6.41.40 ||

Hanumān, der mächtige Affe, bewachte das Westtor, vereint mit den Helden Pramāthi und Praṣu sowie mit anderen Kriegern.

हनुमान्Hanuman
हनुमान्:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
पश्चिमद्वारम्the western gate
पश्चिमद्वारम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपश्चिम + द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
ररक्षprotected
ररक्ष:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
बलवान्mighty
बलवान्:
कर्ता-विशेषण (Agent-qualifier)
TypeAdjective
Rootबलवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular); विशेषण (adjective) हनुमान्/कपिः प्रति
कपिःthe monkey (chief)
कपिः:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular); हनुमान् इति समानाधिकरण (apposition)
प्रमाथिप्रषुभ्याम्with Pramathi and Praśu
प्रमाथिप्रषुभ्याम्:
सहकारक/सहयोग (Sahakāraka/Association; instrumental of accompaniment)
TypeNoun
Rootप्रमाथि + प्रषु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), द्विवचन (Dual)
and
:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
वीरैःwith heroes
वीरैः:
सहकारक/सहयोग (Sahakāraka/Association)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन (Plural)
अन्यैःother
अन्यैः:
सहकारक-विशेषण (Qualifier of accompaniment)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन (Plural); विशेषण (adjective) वीरैः प्रति
and
:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सङ्गतःjoined/united (with)
सङ्गतः:
कर्तृ-विशेषण/भाव (Predicate of subject)
TypeAdjective
Rootसम् + गम् (धातु) → सङ्गत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन (Singular); कर्तरि प्रयोगे विशेषणम् (predicate adjective) हनुमान् प्रति

Sugriva chief of all army and best of the monkey army who was equal to Garuda of beautiful wings, endowed with wind speed remained in the middle (of north and west) post.

H
Hanumān
P
Pramāthi
L
Laṅkā

FAQs

Dharma is selfless service: Hanumān uses his power in protection of the righteous cause, coordinated with comrades.

The western gate is secured by Hanumān and allied heroes as part of the complete encirclement of Laṅkā.

Hanumān’s devotion and vigilance—strength guided by loyalty and duty.