Shloka 14

शरणागति

धर्मनिर्णयः (Decision on Refuge and Dharma) / Rama’s Vow of Protection and the Acceptance of Vibhishana

Devanagari script

अव्यग्राश्चप्रहृष्टाश्चनभविष्यन्तिसङ्गता ।प्रणादश्चमहानेषततोऽस्यभयमागतम् ।।।।इतिभेदंगमिष्यन्तितस्माग्राह्योविभीषणः ।

Transliteration

avyagrāś ca prahṛṣṭāś ca na bhaviṣyanti saṅgatāḥ | praṇādaś ca mahān eṣa tato ’sya bhayam āgatam || iti bhedaṃ gamiṣyanti tasmād grāhyo vibhīṣaṇaḥ ||

Translation

Sie werden nicht vereint bleiben — ohne Unruhe und zufrieden beisammen. Dieser gewaltige Aufschrei zeigt, dass Furcht über ihn gekommen ist; so ist unter ihnen ein Riss entstanden. Darum soll Vibhīṣaṇa angenommen werden.

Word by Word

• अव्यग्राः: free from anxiety, unperturbed
• अव्यग्राः: कर्तृ (सम्बन्धः—भविष्यन्ति)
• Type: Adjective
• Root: अव्यग्र (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nom. pl. m.)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• प्रहृष्टाः: delighted, satisfied
• प्रहृष्टाः: कर्तृ (सम्बन्धः—भविष्यन्ति)
• Type: Adjective
• Root: प्रहृष्ट (प्रातिपदिक; कृदन्त-भावः)
• Form: विशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nom. pl. m.)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• भविष्यन्ति: will be
• भविष्यन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future); प्रथम-पुरुषः; बहुवचनम्; परस्मैपदम् (3rd pl. fut. parasmaipada)

• सङ्गताः: assembled together, united
• सङ्गताः: कर्तृ (सम्बन्धः—भविष्यन्ति)
• Type: Adjective
• Root: सङ्गत (प्रातिपदिक; कृदन्त-भावः)
• Form: विशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (Nom. pl. m.); ‘सङ्गत’ = समागत/एकत्रस्थित

• प्रणादः: a loud cry, roar
• प्रणादः: कर्तृ (सम्बन्धः—(अस्ति/भवति) implied)
• Type: Noun
• Root: प्रणाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. m.)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• महान्: great, loud
• महान्: विशेषण (of प्रणादः)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. m.)

• एषः: this (one/this)
• एषः: कर्तृ/निर्देशक (deictic subject)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. m.)

• ततः: therefore, from that
• ततः: हेतु/अपादान (cause/source indicator)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अपादान/हेतुवाचक-प्रयोगः (ablatival adverb: ‘therefore/from that’)

• अस्य: of him, his
• अस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (Gen. sg. m.)

• भयम्: fear
• भयम्: कर्तृ (सम्बन्धः—आगतम्)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Nom./Acc. sg. n.)

• आगतम्: has come, has arisen
• आगतम्: क्रिया/विधेय (predicate participle)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. n.); ‘आगत’ = प्राप्तम्

• इति: thus
• इति: वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-चिह्न
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)

• भेदम्: division, difference, split
• भेदम्: कर्म (object of गमिष्यन्ति)
• Type: Noun
• Root: भेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (Acc. sg. m.)

• गमिष्यन्ति: will go to / will come to (i.e., will fall into)
• गमिष्यन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future); प्रथम-पुरुषः; बहुवचनम्; परस्मैपदम् (3rd pl. fut. parasmaipada)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: हेतु (cause indicator)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (सर्वनाम-प्रातिपदिक: तद्)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगवत् निपातः; हेत्वर्थे/तस्मादर्थे (ablatival adverb: ‘therefore’)

• ग्राह्यः: to be accepted, worthy to accept
• ग्राह्यः: विधेय-विशेषण (predicate adjective of विभीषणः)
• Type: Adjective
• Root: ग्रह् (धातु) + यत् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषणम् (gerundive/obligatory: ‘to be accepted’); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. m.)

• विभीषणः: Vibhīṣaṇa
• विभीषणः: कर्तृ/विषय (subject)
• Type: Noun
• Root: विभीषण (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Nom. sg. m.)

Context

"O dear All brothers cannot be like Bharata, all sons will not be like me, or all friends like you."

Characters & Entities

• Rāma
• Vibhīṣaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma uses both compassion and clear observation: when a person breaks from adharma and seeks safety, one should recognize sincerity through context and accept refuge.

What is the narrative situation?

Rāma interprets Vibhīṣaṇa’s fearful, urgent approach as evidence of division within Rāvaṇa’s side and argues for accepting him.

Which character virtue is emphasized?

Strategic discernment joined with mercy—Rāma weighs human signs and political realities without abandoning righteousness.