Shloka 86

विभीषणागमनम्

Vibhīṣaṇa’s Arrival and the Debate on Refuge

Devanagari script

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Transliteration

ity uktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaṃ rāvaṇānujaḥ | ājagāma muhūrtena yatra rāmaḥ salakṣmaṇaḥ ||

Translation

Nachdem er so harte Worte zu Rāvaṇa gesprochen hatte, gelangte dessen jüngerer Bruder Vibhīṣaṇa in kurzer Zeit an den Ort, wo Rāma mit Lakṣmaṇa stand.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (particle/quotative), वाक्यसमाप्तिसूचकः; “thus” इति अर्थे

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya (क्रिया; पूर्वकर्म/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपदी; पूर्वकालिकक्रिया (having said)

• परुषम्: harsh
• परुषम्: Karma (कर्म; object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषणम् (वाक्यम् इति विशेष्यस्य)

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• रावणम्: to Ravana
• रावणम्: Sampradana (सम्प्रदान; recipient/target)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सम्बोधनार्थे कर्मपदम् (to Ravana)

• रावणानुजः: Ravana's younger brother (Vibhishana)
• रावणानुजः: Karta (कर्ता; subject)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक) + अनुज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): रावणस्य अनुजः; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• आजगाम: came/reached
• आजगाम: Kriya (क्रिया; main verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: आ- (towards)

• मुहूर्तेन: in a short while
• मुहूर्तेन: Karana (करण; means/measure of time)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (करण), एकवचन; काल-करणे (instrumental of time)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण; locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (relative adverb), देश/स्थानवाचक; “where” इति अर्थे

• रामः: Rama
• रामः: Adhikarana (अधिकरण; locus within relative clause)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• सलक्ष्मणः: with Lakshmana
• सलक्ष्मणः: Visheshana (विशेषण; qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपपद) + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव: स-लक्ष्मणः = लक्ष्मणेन सह (with Lakshmana); पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; रामम् विशेषयति

Context

Vibheeshana, having addressed Ravana in harsh language, reached Rama and Lakshmana in a short while.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Vibhīṣaṇa
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is upheld by aligning oneself with righteous leadership after giving honest counsel to the unrighteous.

What is the narrative situation?

After rebuking Rāvaṇa, Vibhīṣaṇa goes to Rāma’s side.

Which character virtue is emphasized?

Discernment (viveka) in choosing the rightful cause.