Shloka 32

विभीषणागमनम्

Vibhīṣaṇa’s Arrival and the Debate on Refuge

Devanagari script

यदुक्तंकपिराजेनरावणावरजंप्रति ।वाक्यंहेतुमदत्यर्थंचभवद्भिरपितच्छ्रुतम् ।।6.17.32।।

Transliteration

yad uktaṁ kapirājena rāvaṇāvarajaṁ prati |

vākyaṁ hetumad atyarthaṁ ca bhavadbhir api tac chrutam ||6.17.32||

Translation

«Auch ihr habt die Worte des Vānara-Königs über Rāvaṇas jüngeren Bruder vernommen—Worte voller Begründung und von höchstem Gewicht.»

Word by Word

• यत्: which/that
• यत्: सम्बन्ध (Relative pronoun/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• उक्तम्: said
• उक्तम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) > उक्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वाक्यम् इति विशेष्यस्य

• कपिराजेन: by the king of monkeys
• कपिराजेन: कर्ता (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपिराज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (कपीनां राजा), पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• रावणावरजम्: Ravana's younger brother
• रावणावरजम्: सम्प्रदान/विषय (Topic/विषय)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक) + अवरज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (Ravana's younger brother), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रति: concerning
• प्रति: विषय (Topic marker/विषय)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्यय (preposition-like indeclinable), 'concerning/towards'

• वाक्यम्: speech
• वाक्यम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• हेतुमत्: reasoned
• हेतुमत्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हेतुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण वाक्यम्

• अत्यर्थम्: exceedingly
• अत्यर्थम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्यर्थम् (अव्यय)
• Form: परिमाण/तीव्रतावाचक-अव्यय (adverb: very much)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• भवद्भिः: by you (all)
• भवद्भिः: कर्ता (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), 'also/even'

• तत्: that
• तत्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वाक्यम् इत्यस्य पुनरुक्ति

• श्रुतम्: heard
• श्रुतम्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) > श्रुत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्रियार्थे (finite sense: 'has been heard')

Context

"The highly reasonable words of advice given by the king of Vanaras about Ravana's brother was heard even by you."

Characters & Entities

• Rāma
• Sugrīva (kapirāja)
• Rāvaṇa
• Vibhīṣaṇa (Rāvaṇa’s younger brother)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma values reasoned deliberation: decisions should be grounded in hetu (rational grounds), not mere impulse or fear.

What is the narrative situation?

Rāma summarizes Sugrīva’s argument about Vibhīṣaṇa to the gathered vānaras, ensuring shared understanding before counsel is given.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s fairness in process—he treats counsel as a collective, reason-based inquiry.