Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

रावणस्य अन्त्येष्टिः

Ravana’s Funeral Rites and the Ethics of Post-War Conduct

स्निग्धेन्द्रनीलनीलंतुप्रांशुशैलोपमंमहत् ।।।।केयूराङ्गदवैडूर्यमुक्ताहारस्रगुज्ज्वलम् ।कान्तंविहारेष्वधिकंदीप्तांसङ्ग्रामभूमिषु ।।।।भात्याभरणभाभिर्यद्विद्युद्भिरिवतोयदः ।तदेवाद्यशरीरंतेतीक्ष्णैर्नैकशरैश्चितम् ।।।।पुनर्दुर्लभसम्पर्शंपरिष्वक्तुं न शक्यते ।श्वाविधःशलकैर्यद्वद्भाणैर्लग्नैर्निरन्तरम् ।।।।स्वर्पितैर्मर्मसुभृशंसञ्छिन्नस्नायुबन्धनम् ।क्षितौनिपतितंराजन् श्यामंवैरुधिरच्छवि ।।।।वज्रप्रहाराभिहतोविकीर्णइवपर्वतः ।

snigdhendra-nīla-nīlaṃ tu prāṃśu-śailopamaṃ mahat |

keyūrāṅgada-vaiḍūrya-muktāhāra-srag-ujjvalam |

kāntaṃ vihāreṣv adhikaṃ dīptaṃ saṅgrāma-bhūmiṣu |

bhāty ābharaṇa-bhābhir yad vidyudbhir iva toyadaḥ |

tad evādya śarīraṃ te tīkṣṇair naika-śaraiś citam |

punar durlabha-samparśaṃ pariṣvaktuṃ na śakyate |

śvāvidhaḥ śalakaiḥ yadvad bhāṇair lagnair nirantaram |

svarpitair marmasu bhṛśaṃ sañchinna-snāyu-bandhanam |

kṣitau nipatitaṃ rājan śyāmaṃ vai rudhira-chavi |

vajra-prahārābhihato vikīrṇa iva parvataḥ ||

O König, dein Leib — gewaltig wie ein hoher Berg, dunkel und glänzend wie der Indranīla-Saphir — strahlte einst mit Keyūras und Aṅgadas, mit Vaidūrya-Edelsteinen, Perlenketten und Blumengirlanden; lieblich in Mußestunden und leuchtend auf dem Schlachtfeld, wie eine Regenwolke, von Blitzen erhellt. Derselbe Leib ist heute von unzähligen scharfen Pfeilen durchsetzt; selbst ihn zu berühren ist schwer, und umarmen kann man ihn nicht mehr. Wie ein Stachelschwein, das von Stacheln strotzt, ist er überall mit Wurfspießen und Pfeilen bedeckt, die in die Lebenspunkte getrieben sind; Sehnen und Gelenkbänder sind grausam zerrissen. Zur Erde gestürzt, dunkel und blutbefleckt, liegt er zerschmettert da wie ein Berg, vom Donnerkeil getroffen.

हाalas!
हा:
Sambodhana/Exclamation (उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootहा (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Indeclinable), विस्मय/शोकसूचक उद्गार (interjection)
स्वप्नःa dream
स्वप्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
सत्यम्truth
सत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular)
एवindeed, surely
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Indeclinable), अवधारण (emphatic particle)
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन, सर्वनाम (pronoun)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular), मध्यम-पुरुष-सर्वनाम (2nd person pronoun)
रामेणby Rama
रामेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)
कथम्how?
कथम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, प्रश्नार्थक (interrogative adverb)
हतःkilled, slain
हतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√हन् (धातु)
Formभूतकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-भावे 'slain'
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, मध्यम-पुरुष-सर्वनाम
मृत्योःof death / from death
मृत्योः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी/पञ्चमी-विभक्ति (Gen./Abl.), एकवचन
अपिeven, also
अपि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, समुच्चय/अपेक्षा (particle: 'even/also')
मृत्युःdeath
मृत्युः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्याःwould be
स्याः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
कथम्how?
कथम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, प्रश्नार्थक
मृत्युवशम्into death's power
मृत्युवशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमृत्यु + वश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ('under the control of death')
गतःhas gone, has fallen
गतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formभूतकृदन्त (past active participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

"O king! Your body which is gigantic like a mountain, dark like a sapphire adorned with Keyuras, Angadas, necklaces of cat's eye gems and pearls, which were charming when in the battlefield, and shone brightly on your body with the lustre of your jewels like a rainy cloud with flashes of lightning. It is fixed with numerous arrows cut into pieces by darts and difficult to touch. Since the darts are inserted deep into your vital parts, it is not possible to perform ablution. It is dark, soaked in blood, broken, and crushed like a mountain hit by thunderbolt. Alas, it is not possible to embrace."

M
Mandodarī
R
Rāvaṇa
V
vaiḍūrya (cat’s-eye gem)
V
vajra (thunderbolt)

FAQs

It teaches satya about the fragility of embodied power: beauty, wealth, and martial glory end in ruin; dharma urges restraint and right conduct before irreversible consequences.

Mandodarī describes Rāvaṇa’s fallen, arrow-pierced body on the battlefield, lamenting that she can no longer embrace him.

Clear-eyed realism amid grief: she confronts the physical truth of death, not hiding behind royal grandeur.