Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

लक्ष्मण-प्राणरक्षा:

Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain

शोणितार्द्रमिमंवीरंप्राणैःप्रियतरंमम ।पश्यतोममकाशक्तिर्योद्धुंपर्याकुलात्मनः ।।।।

śoṇitārdram imaṃ vīraṃ prāṇaiḥ priyataram mama | paśyato mama kā śaktir yoddhuṃ paryākulātmanaḥ ||

Während ich diesen Helden sehe – der mir teurer ist als das Leben selbst – blutüberströmt, gerät mein Geist in Aufruhr. Wie kann ich die Kraft haben zu kämpfen?

अयम्this (one)
अयम्:
कर्ता (कर्ता / Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
सःthat (very one)
सः:
सम्बन्ध (अन्वय / Correlative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
समर-श्लाघीrenowned in battle
समर-श्लाघी:
विशेषण (कर्तृविशेषण / Qualifier)
TypeAdjective
Rootसमर (प्रातिपदिक) + श्लाघिन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (समरे श्लाघ्यः/श्लाघी), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भ्रातुः विशेषणम्
भ्राताbrother
भ्राता:
कर्ता (कर्ता / Subject)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मेmy
मे:
सम्बन्ध (षष्ठी / Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
शुभ-लक्षणःof auspicious marks
शुभ-लक्षणः:
विशेषण (कर्तृविशेषण / Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (शुभं लक्षणं यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भ्रातुः विशेषणम्
यदिif
यदि:
सम्बन्ध (अव्यय / Condition marker)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formसम्बन्ध-अव्यय (conditional particle)
पञ्चत्वम्death
पञ्चत्वम्:
कर्म (कर्म / Object of ‘reaching’)
TypeNoun
Rootपञ्चत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘death’ (state of five elements)
आपन्नःhas met, has reached
आपन्नः:
विशेषण (कर्तृविशेषण / Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootआपद् (धातु) → आपन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि ‘having reached’
प्राणैःwith (my) life-breaths
प्राणैः:
करण (करणम् / Instrument/means)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
मेfor me
मे:
सम्बन्ध (षष्ठी / Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
किम्what (use)
किम्:
कर्म (कर्म / Predicate-object sense)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक; ‘what (use)?’
सुखेनwith happiness
सुखेन:
करण (करणम् / Instrument, ‘by/with happiness’)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
वाor
वा:
सम्बन्ध (निपात / Alternative)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formनिपात (disjunctive particle)

"You who are of truthful valour having made a vow, now speaking in this way, like a lowly person is not appropriate."

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa

FAQs

Dharma is tested under sorrow; the verse shows how even the righteous can be shaken, and why inner steadiness is necessary to carry duty forward.

Before Lakṣmaṇa’s revival, Rāma laments seeing him bloodied and feels his will to fight collapse.

Rāma’s deep love and authenticity, alongside the implicit need for dhairya (fortitude) to uphold dharma in crisis.