Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

लक्ष्मण-प्राणरक्षा:

Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain

शक्त्याविनिहतंदृष्टवारावणेनबलीयसा ।लक्ष्मणंसमरेशूरंरूधिरौघपरिप्लुतम् ।।6.102.1।।स दत्त्वातुमुलंयुद्धंरावणस्यदुरात्मनः ।विसृजन्नेवबाणौघान् सुषेणमिदमब्रवीत् ।।6.102.2।।

śaktyā vinihataṃ dṛṣṭvā rāvaṇena balīyasā |

lakṣmaṇaṃ samare śūraṃ rudhiraughapariplutam ||

sa dattvā tumulaṃ yuddhaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ |

visṛjann eva bāṇaughān suṣeṇam idam abravīt ||

Als Rāma den heldenhaften Lakṣmaṇa sah, wie er im Kampf von der Lanze des mächtigen Rāvaṇa niedergestreckt und von Blutströmen überflutet war, sprach er—während er gegen jenen Übeltäter ein tobendes Gefecht führte und weiterhin Pfeilsalven entsandte—diese Worte zu Suṣeṇa.

एषःthis (one)
एषः:
कर्ता (कर्ता / Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
रावण-वीर्येणby Ravana's prowess
रावण-वीर्येण:
करण (करणम् / Instrument, cause)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक) + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रावणस्य वीर्यम्), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
कर्ता (कर्ता / Subject)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पतितःfallen
पतितः:
विशेषण (कर्तृविशेषण / Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootपत् (धातु) → पतित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि ‘fallen’
भुविon the earth
भुवि:
अधिकरण (अधिकरणम् / Location)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भूमि)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन
सर्पवत्like a snake
सर्पवत्:
क्रियाविशेषण (उपमान / Manner)
TypeIndeclinable
Rootसर्प (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formउपमान-अव्यय (indeclinable of comparison: ‘like’)
चेष्टतेwrithes, moves
चेष्टते:
क्रिया (मुख्यक्रिया / Main verb)
TypeVerb
Rootचेष्ट् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुष, एकवचन
वीरःthe hero
वीरः:
विशेषण (कर्तृविशेषण / Appositive)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; लक्ष्मणस्य विशेषणम्
भूमौon the ground
भूमौ:
अधिकरण (अधिकरणम् / Location)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन
शोकम्sorrow
शोकम्:
कर्म (कर्म / Object of ‘uttering’)
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
उदीरयन्uttering, expressing
उदीरयन्:
कर्ता (कर्ता / Subject-participle, ‘while uttering’)
TypeVerb
Rootउद्-ईर् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Seeing Lakshmana struck by exceedingly mighty, evil minded Ravana's javelin and soaked in blood Rama giving intense fight by discharging arrows also spoke as follows to Sushena.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
R
Rāvaṇa
S
Suṣeṇa
Ś
Śakti (spear/javelin)

FAQs

Dharma as steadfast duty under grief: even when struck by personal loss, Rāma maintains righteous resolve and seeks proper aid (Suṣeṇa) rather than collapsing.

Lakṣmaṇa falls wounded by Rāvaṇa’s weapon; Rāma continues fighting while urgently turning to Suṣeṇa for help.

Rāma’s self-control and responsibility—balancing battlefield duty with immediate care for his brother.