Next Verse

Shloka 1

चन्द्रप्रकाशे लङ्कानिरीक्षणम्

Moonlit Survey of Lanka and the Unfound Sita

ततः स मध्यंगतमंशुमन्तं ज्योत्स्नावितानं महदुद्वमन्तम्।ददर्श धीमान् दिवि भानुमन्तं गोष्ठे वृषं मत्तमिव भ्रमन्तम्।।5.5.1।।

tataḥ sa madhyaṅgatam aṁśumantaṁ jyotsnāvitānaṁ mahad udvamantam |

dadarśa dhīmān divi bhānumantaṁ goṣṭhe vṛṣaṁ mattam iva bhramantam ||5.5.1||

Da sah der weise Hanumān den Mond, der zur Mitte des Himmels aufgestiegen war und ein weites Zelt aus Mondlicht ausströmte—hell wie die Sonne droben—umherziehend wie ein mächtiger, berauschter Stier, der im Viehhof umherstreift.

ततःthen
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/कालवाचक
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम; प्रातिपदिक)
Formएकवचन, प्रथमा (कर्ता), पुल्लिङ्ग
मध्यं-गतम्having reached the middle (of the sky)
मध्यं-गतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त; √गम् धातु)
Formएकवचन, द्वितीया (कर्म), पुल्लिङ्ग; क्त ‘गत’; समास: मध्यं गतः
अंशुमन्तम्the radiant one (moon)
अंशुमन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअंशुमत् (प्रातिपदिक)
Formएकवचन, द्वितीया (कर्म), पुल्लिङ्ग
ज्योत्स्ना-वितानम्a canopy of moonlight
ज्योत्स्ना-वितानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootज्योत्स्ना (प्रातिपदिक) + वितान (प्रातिपदिक)
Formएकवचन, द्वितीया (कर्म), नपुंसकलिङ्ग; समास: ज्योत्स्नायाः वितानम्
महत्great
महत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formएकवचन, द्वितीया (कर्म), नपुंसकलिङ्ग; विशेषण (ज्योत्स्नावितानम्)
उद्वमन्तम्spreading forth
उद्वमन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Root√वम् (धातु) उपसर्ग: उद्-
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), एकवचन, द्वितीया, पुल्लिङ्ग; ‘उद्वमन्’ = ‘उद्गिरन्/प्रसारयन्’
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
धीमान्the intelligent one
धीमान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formएकवचन, प्रथमा (कर्ता-विशेषण), पुल्लिङ्ग
दिविin the sky
दिवि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formएकवचन, सप्तमी (अधिकरण), स्त्रीलिङ्ग; ‘दिव्/द्यौ’
भानुमन्तम्luminous
भानुमन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभानुमत् (प्रातिपदिक)
Formएकवचन, द्वितीया (कर्म), पुल्लिङ्ग; विशेषण (अंशुमन्तम्)
गोष्ठेin a cattle-pen
गोष्ठे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगोष्ठ (प्रातिपदिक)
Formएकवचन, सप्तमी (अधिकरण), पुल्लिङ्ग
वृषम्a bull
वृषम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक)
Formएकवचन, द्वितीया (उपमान), पुल्लिङ्ग
मत्तम्intoxicated
मत्तम्:
Upamana (उपमान)
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिक)
Formएकवचन, द्वितीया (उपमान-विशेषण), पुल्लिङ्ग; विशेषण (वृषम्)
इवlike
इव:
Upama-sambandha (उपमा-संबन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक
भ्रमन्तम्moving about
भ्रमन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), एकवचन, द्वितीया, पुल्लिङ्ग; ‘भ्रमन्’ = ‘परिभ्रमन्/विचरन्’

Then intelligent Hanuman observed the Moon in the central part of the sky spreading a canopy of his luminescence like the Sun, and looking like an intoxicated mighty (white) bull moving in a stable.

H
Hanumān
M
Moon (Candra)

FAQs

The verse supports dharma indirectly by portraying Hanumān’s disciplined vigilance: even amid beauty and wonder, he stays focused on his righteous mission (seeking Sītā for Rāma).

At night in Laṅkā, Hanumān looks upward and notes the moon at mid-sky, whose light aids his careful reconnaissance.

Alertness and steadiness of purpose (dhīmatva): Hanumān observes keenly, using the environment to proceed effectively in service of dharma.