Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 46, Shloka 22

षट्चत्वारिंशः सर्गः

Ravana Deploys Five Generals; Hanuman Destroys the Commanders and the Remaining Host

Devanagari script

ततस्तु दुर्धरो वीरस्सरथस्सज्यकार्मुकः।।।।किरन् शरशतैस्तीक्ष्णैरभिपेदे महाबलः।

Transliteration

tatas tu durdharo vīraḥ sa-rathaḥ sajya-kārmukaḥ | kiran śara-śatais tīkṣṇair abhipede mahābalaḥ ||

Translation

Darauf stürmte der gewaltige Held Durdhara, auf seinem Wagen stehend und den Bogen gespannt, erneut heran und überschüttete ihn mit Hunderten scharfer Pfeile.

Word by Word

• ततः: thereafter, then
• ततः: अधिकरण (कालाधिकरणम्) / Temporal adverbial
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय-रूपम्)
• Form: अव्ययम् (क्रियाविशेषणम्) = indeclinable adverb “thereafter/then”

• तु: but, indeed
• तु: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम् (निपातः/समुच्चय-भेदकः) = particle “but/indeed/then”

• दुर्धरः: hard to resist/overcome
• दुर्धरः: कर्तृ (कर्ता-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: दुर्धर (प्रातिपदिकम्; दुर् + धर)
• Form: विशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् = masculine nominative singular

• वीरः: hero, warrior
• वीरः: कर्तृ (agent/subject)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् = masculine nominative singular

• सरथः: with a chariot, chariot-borne
• सरथः: कर्तृ (कर्ता-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सरथ (प्रातिपदिकम्; स- + रथ)
• Form: विशेषणम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् = masculine nominative singular; ‘सह रथेन’ इत्यर्थे (having/with a chariot)

• सज्यकार्मुकः: having a strung bow
• सज्यकार्मुकः: कर्तृ (कर्ता-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सज्य + कार्मुक (प्रातिपदिके; सज्य = स- + ज्य; कार्मुक = धनुस्)
• Form: समासः (कर्मधारयः) = ‘सज्यं कार्मुकं यस्य/सज्यं कार्मुकम्’ (bow with string fixed); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् = masculine nominative singular

• किरन्: scattering, showering (arrows)
• किरन्: कर्तृ (कर्ता-समनाधिकरणम्; concomitant action)
• Type: Verb
• Root: कॄ (धातुः) → किरन् (वर्तमान-कृदन्तः शतृ-प्रत्ययः)
• Form: कृदन्तम् (शतृ-प्रत्ययः) वर्तमानकालिकं; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् = present active participle, masculine nominative singular; क्रियाविशेषणभावेन (while doing)

• शरशतैः: with hundreds of arrows
• शरशतैः: करण (instrument/means)
• Type: Noun
• Root: शर + शत (प्रातिपदिके)
• Form: समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः) = शराणां शतम् (a hundred of arrows); नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् = neuter instrumental plural

• तीक्ष्णैः: sharp
• तीक्ष्णैः: करण (instrument-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तीक्ष्ण (प्रातिपदिकम्)
• Form: विशेषणम्; पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् = masculine instrumental plural; शरशतैः इत्यस्य विशेषणम्

• अभिपेदे: attacked, assailed
• अभिपेदे: क्रिया (मुख्यक्रिया); कर्म अपेक्षितम् (object implied: enemy/target)
• Type: Verb
• Root: अभि + पद् (धातुः) → अभिपेदे (लिट्/परोक्षभूतः)
• Form: तिङन्तम्; लिट्-लकारः (परोक्षभूत/परिपूर्णभूतः) = perfect; प्रथमपुरुषः एकवचनम्; परस्मैपदम्

• महाबलः: very powerful, mighty
• महाबलः: कर्तृ (कर्ता-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: महा + बल (प्रातिपदिके)
• Form: समासः (कर्मधारयः) = महत् बलं यस्य / महाबलः; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् = masculine nominative singular

Context

Then the powerful, hero, Durdhara, mounted on his chariot, fastened his bow-string and hit Hanuman with hundreds of sharp arrows.

Characters & Entities

• Durdhara
• Hanumān
• chariot (ratha)
• bow (kārmuka)
• arrows (śara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse illustrates how adharma escalates through force; by contrast, dharma requires steadiness and discernment when confronted by relentless aggression.

What is the narrative situation?

Durdhara intensifies the attack, shooting volleys of arrows from his chariot at Hanumān.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s resilience is highlighted indirectly—he faces not a single blow but sustained assault.