Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

रावणान्तःपुर-पानभूमि-विचयः

Hanumān’s Survey of Rāvaṇa’s Inner Palace and Banquet Hall

क्रकरान्विविधान् सिद्धांश्चकोरानर्धभक्षितान्।।5.11.14।।महिषानेकशल्यांश्च छागांश्च कृतनिष्ठितान्।लेह्यानुच्चावचान्पेयान् भोज्यानि विविधानि च।।5.11.15।।

krakarān vividhān siddhāṃś cakōrān ardhabhakṣitān |

mahiṣān ekaśalyāṃś ca chāgāṃś ca kṛtaniṣṭhitān |

lehyān uccāvacān peyān bhojyāni vividhāni ca ||5.11.14-15||

Er sah vielerlei gekochtes Geflügel und Cakora-Vögel, teils halb verzehrt; Büffelfleisch, Fisch und Ziegenfleisch, zubereitet und bereitgestellt; dazu mancherlei Leckereien zum Schlecken, Getränke und verschiedenste Speisen.

तथाalso / thus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थक (thus/also)
आम्ल-लवण-उत्तंसैःwith sour-salty seasonings
आम्ल-लवण-उत्तंसैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआम्ल (प्रातिपदिक) + लवण (प्रातिपदिक) + उत्तंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/सह), बहुवचन; ‘with sour-and-salty seasonings/condiments’
विविधैःvarious
विविधैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (to uttamsa/āgaṣāḍaba etc.)
आग-षाडबैःwith sauces and syrups
आग-षाडबैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआग (प्रातिपदिक) + षाडव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; (syrups/sauces etc.)
हार-नूपुर-केयूरैःwith necklaces, anklets, and armlets
हार-नूपुर-केयूरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootहार (प्रातिपदिक) + नूपुर (प्रातिपदिक) + केयूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ornaments as instruments/associates
अपविद्धैःdiscarded
अपविद्धैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootअप-√व्यध् (धातु) + त (कृदन्त)
Formकृत्-प्रत्यय: क्त; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘discarded/thrown away’
महा-धनैःvery valuable
महा-धनैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण; ‘very valuable/wealthy (items)’
पान-भाजन-विक्षिप्तैःspilled from drinking vessels
पान-भाजन-विक्षिप्तैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootपान (प्रातिपदिक) + भाजन (प्रातिपदिक) + वि-√क्षिप् (धातु) + त (कृदन्त)
Formकृत्-प्रत्यय: क्त; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘spilled/scattered from drinking-vessels’
फलैःwith fruits
फलैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
विविधैःvarious
विविधैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक-सामान्य, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (to फलैः)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अप्यर्थ (also/even)
कृत-पुष्प-उपहाराःadorned with offerings of flowers
कृत-पुष्प-उपहाराः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त/प्रातिपदिक) + पुष्प (प्रातिपदिक) + उपहार (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (भूः-विशेषण), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिवत्-विशेषणार्थ: ‘having flower-offerings made’
भूःthe ground / earth (floor)
भूः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अधिकम्exceedingly
अधिकम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोग (adverbial accusative); ‘more/exceedingly’
पुष्यतिnourishes / displays / enhances
पुष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√पुष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
श्रियम्splendour / beauty
श्रियम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

He saw several kinds of (non-vegetarian) food like cooked meat of fowls, ruddy geese, buffaloes, goats, fishes as well as food for licking. (Food is of four kinds 1) bhakṣya which can be chewed 2) bhōjya ordinary solid, semi-solid food which can be consumed 3) lēhya food for licking 4) cōṣya liquid food (which can be sipped)).

H
Hanumān
P
pānabhūmi (drinking-hall)
R
Rāvaṇa (implied)

FAQs

The passage functions as a moral tableau: abundance and sensory variety do not equal well-being or righteousness. Dharma is measured by right conduct and truthfulness; Hanumān’s righteous path is to remain unseduced and continue serving the just cause.

Hanumān’s exploration brings him through a richly stocked palace drinking-hall, where he notes numerous prepared foods and beverages.

Temperance and steadfast duty: despite being surrounded by pleasures, Hanumān remains intent on Sītā’s discovery and Rāma’s purpose.