Shloka 16

सम्पाति

अङ्गदसंवादः / Sampati and Angada: Genealogy, Jatayu, and the Search Vow

Devanagari script

तस्य भार्या जनस्थानाद्रावणेन हृता बलात्।रामस्य तु पितुर्मित्रं जटायुर्नाम गृध्रराट्।।।।ददर्श सीतां वैदेहीं ह्रियमाणां विहायसा।

Transliteration

tasya bhāryā janasthānād rāvaṇena hṛtā balāt |

rāmasya tu pitur mitraṃ jaṭāyur nāma gṛdhrarāṭ ||

dadarśa sītāṃ vaidehīṃ hriyamāṇāṃ vihāyasā |

Translation

Aus Jana-sthāna wurde seine Gattin von Rāvaṇa mit Gewalt geraubt. Jaṭāyu, der König der Geier und Freund von Rāmas Vater, sah Sītā aus Videha, wie sie durch den Himmel fortgetragen wurde.

Word by Word

• तस्य: of him / his
• तस्य: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सम्भव (pronoun)

• भार्या: wife
• भार्या: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• जनस्थानात्: from Janasthāna
• जनस्थानात्: अपादान (Apādāna/Source)
• Type: Noun
• Root: जनस्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular)

• रावणेन: by Rāvaṇa
• रावणेन: करण (Karaṇa/Agent-instrument; doer in passive)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• हृता: abducted / carried off
• हृता: क्रियापद (Kriyā; passive predicate)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु) → हृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

• बलात्: by force
• बलात्: हेतु (Hetu/Cause)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th) एकवचन; अव्ययीभावार्थे (adverbial: 'by force')

• रामस्य: of Rāma
• रामस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• तु: but / indeed
• तु: सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ (contrast/emphasis)

• पितुः: of (his) father
• पितुः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• मित्रम्: friend
• मित्रम्: कर्ता (Karta/Subject complement)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; समानााधिकरण (apposition to jaṭāyuḥ)

• जटायुः: Jaṭāyu
• जटायुः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: जटायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम: by name / called
• नाम: विशेषण-सम्बन्ध (Name marker)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-निपात (quotative/‘by name’)

• गृध्रराट्: king of vultures
• गृध्रराट्: कर्ता (Karta/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: गृध्र-राट् (प्रातिपदिक; गृध्र + राट्)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive tatpuruṣa: 'king of vultures')

• ददर्श: saw
• ददर्श: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• सीताम्: Sītā
• सीताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• वैदेहीम्: Vaidehī (princess of Videha)
• वैदेहीम्: कर्म (Karma/Object qualifier)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सीतायाः विशेषण/अप्पोजिशन (apposition)

• ह्रियमाणाम्: being carried off
• ह्रियमाणाम्: कर्म (Karma/Object qualifier)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु) → ह्रियमाण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकर्मणि कृदन्त (Present Passive Participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सीताम् विशेषयति

• विहायसा: through the sky
• विहायसा: करण/अधिकरण (Karaṇa/means; also path-locative sense)
• Type: Noun
• Root: विहायस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; साधन/मार्गार्थ (by way of the sky)

Context

'His wife was abducted from Janasthana by Ravana. The king of vultures Jatayu, a friend of Rama's father observed princess of Videha, being forcibly carried away through the aerial region.

Characters & Entities

• Janasthāna
• Rāvaṇa
• Rāma
• Daśaratha (implied via 'Rāma’s father')
• Jaṭāyu
• Sītā (Vaidehī)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as protective duty and loyalty: Jatāyu’s relationship to Daśaratha becomes a moral impetus to defend Rāma’s wife.

What is the narrative situation?

Aṅgada recounts the moment of abduction and the key witness: Jatāyu sees Sītā being taken through the sky by Rāvaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Jatāyu’s loyal vigilance—he notices wrongdoing and is positioned to respond rather than remain passive.