Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

लक्ष्मणक्रोधः सुग्रीवप्रबोधनं च

Lakshmana’s Wrath and the Summoning of Sugriva

तमात्तबाणासनमुत्पतन्तंनिवेदितार्थं रणचण्डकोपम्।उवाच रामः परवीरहन्तास्ववेक्षितं सानुनयं च वाक्यम्।।

tam ātta-bāṇāsanam utpatantaṃ niveditārthaṃ raṇa-caṇḍa-kopam | uvāca rāmaḥ para-vīra-hantā sva-vekṣitaṃ sānunayaṃ ca vākyam ||

Als Rāma sah, wie Lakṣmaṇa mit Bogen und Pfeilen in der Hand emporsprang—sein Anliegen vorgetragen, sein Zorn kampfeswild—sprach Rāma, der Bezwinger feindlicher Helden, zu ihm Worte wohlabgewogen, sanft und beschwichtigend.

तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
आत्तबाणासनम्having taken up bow and arrows
आत्तबाणासनम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआत्त-बाण-आसन (प्रातिपदिक; आत्त+बाण+आसन)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-कृदन्त ‘आत्त’ (आ+दा); तत्पुरुषः (आत्तं बाणासनं यस्य)
उत्पतन्तम्springing up
उत्पतन्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्+पत् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
निवेदितार्थम्whose purpose was stated (seeking audience)
निवेदितार्थम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिवेदित-अर्थ (प्रातिपदिक; निवेदित+अर्थ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-कृदन्त ‘निवेदित’ (नि+विद् caus/निवेदयति); तत्पुरुषः (निवेदितः अर्थः यस्य)
रणचण्डकोपम्fierce in battle-anger
रणचण्डकोपम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरण-चण्ड-कोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः/कर्मधारय-प्रायः (रणे चण्डः कोपः यस्य)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
परवीरहन्ताslayer of enemy heroes
परवीरहन्ता:
Apposition (विशेषण-भावे/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootपर-वीर-हन्तृ (प्रातिपदिक; हन् धातु-नृ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (परस्य वीरस्य हन्ता)
स्ववेक्षितम्considered/observed by himself
स्ववेक्षितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व-वेक्षित (प्रातिपदिक; स्व+वेक्षित)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-कृदन्त ‘वेक्षित’ (वि+ईक्ष्); तत्पुरुषः (स्वेन वेक्षितम्)
सानुनयम्with conciliation
सानुनयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस-अनुनय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (अनुनयेन सह)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Rama, a slayer of enemy heroes but not of those who seek his refuge, spoke in a conciliatory tone to Lakshmana who jumped, wielding bow and arrows, inspired with his fierce fighting spirit.

R
Rama
L
Lakshmana

FAQs

Dharma is restraint guided by discernment: even when wronged, righteous leadership uses measured speech and appropriate means rather than uncontrolled rage.

Lakshmana prepares to confront Sugriva for delaying assistance; Rama intervenes, calming him and shaping the approach to remain within dharmic limits.

Rama’s composure and moral governance—he channels justified anger into a disciplined, conciliatory response.