Valmiki Ramayana 2.14.21 — Ayodhya Kanda, Sarga 14, Shloka 21

सत्यपाशः

Kaikeyi’s Demand and the Noose of the King’s Promise

Devanagari script

किमिदं भाषसे राजन्वाक्यं गररुजोपमम्।आनाययितुमक्लिष्टं पुत्रं राममिहार्हसि।।।।

Transliteration

kim idaṃ bhāṣase rājan vākyaṃ gara-rujopamam |

ānāyayitum akliṣṭaṃ putraṃ rāmam ihārhasi ||

Translation

O König, warum sprichst du Worte, die dem Schmerz von Gift gleichen? Du sollst deinen Sohn Rāma hierher rufen, der nicht so bedrängt ist wie du.

Word by Word

• किम्: what?
• किम्: Prashna (प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; interrogative

• इदम्: this
• इदम्: Prashna-vishaya (प्रश्न-विषय)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; demonstrative

• भाषसे: do you speak
• भाषसे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भाष् (धातु)
• Form: लट्-लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गररुजोपमम्: comparable to the pain of poison
• गररुजोपमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गर-रुजा-उपम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying वाक्यम्); समासः: गरस्य रुजा (षष्ठी-तत्पुरुष) + तया उपमम् (तृतीया-तत्पुरुष)

• आनाययितुम्: to bring (have brought)
• आनाययितुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: आ-नी (धातु)
• Form: णिच्-प्रेरण (causative) + तुमुन् (infinitive); ‘to cause to be brought’

• अक्लिष्टम्: untroubled / not distressed
• अक्लिष्टम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-क्लिष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying पुत्रम्/रामम्)

• पुत्रम्: son
• पुत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समानाधिकरणम् with रामम्

• रामम्: Rama
• रामम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; पुत्रम् इति विशेष्य

• इह: here
• इह: Desha (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• अर्हसि: you ought / it befits you
• अर्हसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

O king, why are you speaking these painful, poisonous words? What is this? Itbehoves you to summon your son Rama who does not expearience this pain.

Characters & Entities

• Kaikeyī
• Daśaratha
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It points to the ethical responsibility of speech: words can wound like poison; dharma demands restraint and clarity, especially in crisis.

What is the narrative situation?

Kaikeyī presses Daśaratha to stop lamenting and to call Rāma, preparing to force the promised outcome.

Which character virtue is emphasized?

Rāma is implicitly marked as steady and untroubled (akliṣṭa), foreshadowing his composure under hardship.