Shloka 40

वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकैः।सत्यनामां दृढ द्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम्।।।।ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यै स्स्वकर्मनिरतैस्सदा।जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामार्यै स्सहस्रशः।।।।प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतां वैद्यजनाकुलाम्।कच्चित्सुमुदितां स्फीतामयोध्यां परिरक्षसि।।।।

vīrair adhyuṣitāṃ pūrvam asmākaṃ tāta pūrvakaiḥ | satyanāmāṃ dṛḍhadvārāṃ hastyaśvarathasaṅkulām ||

brāhmaṇaiḥ kṣatriyair vaiśyaiḥ svakarmanirataiḥ sadā | jitendriyair mahotsāhair vṛtām āryaiḥ sahasraśaḥ ||

prāsādair vividhākārair vṛtāṃ vaidyajanākulām | kaccit sumuditāṃ sphītām ayodhyāṃ parirakṣasi ||

Lieber, schützt du Ayodhyā—ihrem wahrhaftigen Namen gemäß—die einst von unseren heldenhaften Ahnen bewohnt und verteidigt wurde, mit festen Toren und erfüllt von Elefanten, Pferden und Wagen; von Tausenden ehrwürdiger Brāhmaṇas, Kṣatriyas und Vaiśyas belebt, die stets ihrem eigenen Dharma ergeben, selbstbeherrscht und voll hohen Mutes sind; von Palästen mannigfacher Gestalt umgeben und reich an Gelehrten und Ärzten—wohlhabend und zufrieden?

वीरैःby heroes / by the valiant
वीरैः:
करण (instrument/agent in passive)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (masculine; instrumental; plural)
अध्युषिताम्inhabited
अध्युषिताम्:
कर्म (object; qualifies अयोध्याम्)
TypeAdjective
Rootअधि-√वस् (धातु) → अध्युषित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि कृदन्तः (feminine; accusative; singular; past passive participle)
पूर्वम्formerly / earlier
पूर्वम्:
अधिकरण (time)
TypeIndeclinable
Rootपूर्वम् (अव्यय/निपात)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)
अस्माकम्of us / our
अस्माकम्:
सम्बन्ध (possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः; बहुवचनम्; सर्वनाम (genitive; plural; pronoun)
तातO dear child / dear one
तात:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; सम्बोधन-प्रथमा; एकवचनम् (masculine; vocative; singular)
पूर्वकैःby the ancestors / by the forefathers
पूर्वकैः:
करण (instrument/agent in passive)
TypeNoun
Rootपूर्वक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (masculine; instrumental; plural)
सत्यनामाम्true to its name
सत्यनामाम्:
कर्म (object; qualifies अयोध्याम्)
TypeAdjective
Rootसत्य + नामन् (प्रातिपदिके)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्; कर्मधारय-समासः (feminine; accusative; singular; descriptive compound)
दृढद्वाराम्having firm gates
दृढद्वाराम्:
कर्म (object; qualifies अयोध्याम्)
TypeAdjective
Rootदृढ + द्वार (प्रातिपदिके)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्; कर्मधारय-समासः (feminine; accusative; singular)
हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम्crowded with elephants, horses, and chariots
हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम्:
कर्म (object; qualifies अयोध्याम्)
TypeAdjective
Rootहस्ति + अश्व + रथ + सङ्कुल (प्रातिपदिके)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (feminine; accusative; singular; determinative compound)
ब्राह्मणैःby brahmins
ब्राह्मणैः:
करण (instrument/agent in passive)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (masculine; instrumental; plural)
क्षत्रियैःby kshatriyas
क्षत्रियैः:
करण (instrument/agent in passive)
TypeNoun
Rootक्षत्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (masculine; instrumental; plural)
वैश्यैःby vaishyas
वैश्यैः:
करण (instrument/agent in passive)
TypeNoun
Rootवैश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (masculine; instrumental; plural)
स्वकर्मनिरतैःby those devoted to their own duties
स्वकर्मनिरतैः:
करण (instrument/agent in passive)
TypeAdjective
Rootस्व + कर्मन् + निरत (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; बहुवचनम्; तत्पुरुष-समासः (masculine; instrumental; plural)
सदाalways
सदा:
अधिकरण (time)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)
जितेन्द्रियैःby the self-controlled (having conquered the senses)
जितेन्द्रियैः:
करण (instrument/agent in passive)
TypeAdjective
Rootजित + इन्द्रिय (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; बहुवचनम्; तत्पुरुष-समासः (masculine; instrumental; plural)
महोत्साहैःby the highly energetic / great-spirited
महोत्साहैः:
करण (instrument/agent in passive)
TypeAdjective
Rootमहत् + उत्साह (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; बहुवचनम्; कर्मधारय-समासः (masculine; instrumental; plural)
वृताम्surrounded / encompassed
वृताम्:
कर्म (object; qualifies अयोध्याम्)
TypeAdjective
Root√वृ (धातु) → वृत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि कृदन्तः (feminine; accusative; singular; past passive participle)
आर्यैःby the noble / venerable
आर्यैः:
करण (instrument/agent in passive)
TypeNoun
Rootआर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (masculine; instrumental; plural)
सहस्रशःin thousands
सहस्रशः:
विशेषण (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशः (अव्यय)
Formपरिमाणवाचक-अव्ययम् (distributive/quantitative adverb: 'by thousands')
प्रासादैःby palaces / mansions
प्रासादैः:
करण (instrument/agent in passive)
TypeNoun
Rootप्रासाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (masculine; instrumental; plural)
विविधाकारैःof various forms
विविधाकारैः:
करण (instrument/agent in passive)
TypeAdjective
Rootविविध + आकार (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; बहुवचनम्; कर्मधारय-समासः (masculine; instrumental; plural)
वृताम्surrounded
वृताम्:
कर्म (object; qualifies अयोध्याम्)
TypeAdjective
Root√वृ (धातु) → वृत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि कृदन्तः (feminine; accusative; singular; past passive participle)
वैद्यजनाकुलाम्filled with learned people / physicians
वैद्यजनाकुलाम्:
कर्म (object; qualifies अयोध्याम्)
TypeAdjective
Rootवैद्य + जन + आकुल (प्रातिपदिके)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (feminine; accusative; singular)
कच्चित्I hope / is it the case that
कच्चित्:
वाक्य-प्रयोग (sentence particle)
TypeIndeclinable
Rootकच्चित् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्ययम्/सम्भावनार्थक-निपातः (interrogative particle expressing concern: 'I hope/Is it that...?')
सुमुदिताम्very joyful / well-contented
सुमुदिताम्:
कर्म (object; qualifies अयोध्याम्)
TypeAdjective
Rootसु + मुदित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्; कर्मधारय-समासः (feminine; accusative; singular)
स्फीताम्prosperous / flourishing
स्फीताम्:
कर्म (object; qualifies अयोध्याम्)
TypeAdjective
Rootस्फीत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (feminine; accusative; singular)
अयोध्याम्Ayodhya
अयोध्याम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootअयोध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (feminine; accusative; singular)
परिरक्षसिyou protect / are you protecting
परिरक्षसि:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootपरि-√रक्ष् (धातु)
Formलट्-लकारः; मध्यम-पुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम् (present indicative; 2nd person; singular; parasmaipada)

My dear brother! I trust you are protecting the (impregnable) city of Ayodhya worthy of its name, formerly defended by our heroic ancestors, with its sturdy gates, its elephants, horses and chariots, its thousands of venerable, self-controlled and highly energetic brahmins, kshatriyas and vaisyas engaged in their respective professions, filled with palaces of various kinds, abounding in learned people and a prosperous city where everything is available in abundance.

B
Bharata
A
Ayodhyā
B
brāhmaṇa
K
kṣatriya
V
vaiśya

FAQs

Rājadharma as guardianship: the king’s duty is to secure the city and sustain social well-being—safety, prosperity, and people faithfully engaged in their rightful work.

Rāma asks Bharata whether the capital Ayodhyā remains secure and flourishing under his care, describing its ideal civic and moral order.

Protective stewardship: maintaining security and prosperity while honoring established social responsibilities (svadharma).