Valmiki Ramayana 3.13.1 — Aranya Kanda, Sarga 13, Shloka 1

पञ्चवटी-निर्देशः

Agastya Directs Rama to Panchavati

Devanagari script

राम प्रीतोऽस्मि भद्रं ते परितुष्टोऽस्मि लक्ष्मण।अभिवादयितुं यन्मां प्राप्तौ स्थ स्सह सीतया।।।।

Transliteration

rāma prīto ’smi bhadraṃ te parituṣṭo ’smi lakṣmaṇa | abhivādayituṃ yan māṃ prāptau sthaḥ saha sītayā ||

Translation

„Rāma, ich bin erfreut; Heil sei dir. Und auch du, Lakṣmaṇa, erfüllst mich mit Zufriedenheit, da ihr mit Sītā gekommen seid, um mir ehrerbietig zu huldigen.“

Word by Word

• राम: O Rama
• राम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन

• प्रीतः: pleased
• प्रीतः: Visheshana (विशेषण/Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्री (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; भावे/कर्तरि: 'pleased'

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन

• भद्रम्: well-being/good fortune
• भद्रम्: Karma (कर्म; object of implied 'be')
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; आशीर्वादार्थे (benedictive usage)

• ते: to you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी/षष्ठी (4th/6th), एकवचन; सर्वनाम; अत्र आशीर्वादे चतुर्थी (to you)

• परितुष्टः: fully satisfied
• परितुष्टः: Visheshana (विशेषण/Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: परि-तुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; 'fully satisfied'

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन

• लक्ष्मण: O Lakṣmaṇa
• लक्ष्मण: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन

• अभिवादयितुम्: to pay respects
• अभिवादयितुम्: Prayojana (प्रयोजन/Infinitive of purpose)
• Type: Verb
• Root: अभि-वाद् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive): 'to salute/pay reverence'

• यत्: since/that
• यत्: Hetu (हेतु/Causal connector)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सम्बन्धबोधक अव्यय/यत्-शब्दः; हेत्वर्थे (since/that)

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• प्राप्तौ: (you two) have come
• प्राप्तौ: Visheshana (विशेषण/Predicate)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; क्त-प्रत्ययान्त; 'having come' (you two)

• स्थः: you two are
• स्थः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, मध्यमपुरुष (2nd person), द्विवचन; 'you two are'

• सह: with
• सह: Sahartha (सहार्थ/Accompaniment marker)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहकारक अव्यय (with)

• सीतया: with Sītā
• सीतया: Sahakari (सहकारी/Companion)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Context

O Rama ,I am pleased. I wish you well. I am glad that both of you have come here with Sita to pay respect to me.

Characters & Entities

• Agastya
• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Mutual dharma of respect: visitors honor the sage, and the sage responds with blessing and gracious acceptance.

What is the narrative situation?

Agastya directly greets Rāma and Lakṣmaṇa, expressing joy that they have come with Sītā to pay respects.

Which character virtue is emphasized?

Courtesy and benevolence: Agastya’s welcoming speech models righteous hospitality and goodwill.