Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Agastya’s Instruction to Raghunātha (Rāma): Sin, Remorse, and the Aśvamedha Remedy

राजानं मूर्च्छितं दृष्ट्वा कुंभजन्मा तपोनिधिः । शनैःशनैः करेणाशु पस्पर्शाश्रु जगाद च

rājānaṃ mūrcchitaṃ dṛṣṭvā kuṃbhajanmā taponidhiḥ | śanaiḥśanaiḥ kareṇāśu pasparśāśru jagāda ca

Als er den ohnmächtigen König sah, berührte ihn der aus dem Krug Geborene, der Schatz der Askese, sogleich mit der Hand—sanft und nach und nach—und sprach dabei unter Tränen.

rājānamthe king
rājānam:
Karman (कर्म)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
mūrcchitamfainted
mūrcchitam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmūrcchita (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; भूतकृत् (क्त), ‘मूर्च्छ्’ धातोः
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootdṛś (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund), ‘दृश्’ धातोः
kuṃbha-janmāAgastya (born from a pot)
kuṃbha-janmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkuṃbha (प्रातिपदिक) + janman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः—‘कुम्भे जन्म यस्य सः’ (Agastya)
tapo-nidhiḥtreasury of austerity
tapo-nidhiḥ:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक) + nidhi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘तपसः निधिः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः
śanaiḥslowly
śanaiḥ:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśanaiḥ (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
śanaiḥvery slowly
śanaiḥ:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśanaiḥ (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरुक्त-क्रियाविशेषण (intensive adverb)
kareṇawith (his) hand
kareṇa:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootkara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
āśuquickly
āśu:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootāśu (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
pasparśatouched
pasparśa:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootspṛś (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; पुनरुक्त-आगमयुक्त रूप (स्पर्श)
aśrutears
aśru:
Karman (कर्म)
TypeNoun
Rootaśru (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (समूह/द्रव्यवाचक)
jagādaspoke
jagāda:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootgad (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)

Narrator (describing Agastya’s action and speech)

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Type: forest

Sandhi Resolution Notes: kuṃbhajanmā = kuṃbha-janmā (बहुव्रीहि); taponidhiḥ = tapo-nidhiḥ (समास); śanaiḥśanaiḥ = śanaiḥ śanaiḥ (पुनरुक्ति); kareṇāśu → kareṇa āśu (स्वर-सन्धि); pasparśāśru → pasparśa aśru (स्वर-सन्धि)

A
Agastya (Kumbhajanma)
K
King (unnamed in this verse)

FAQs

“Kumbhajanmā” (“pot-born”) is a traditional epithet of the sage Agastya, indicating his miraculous birth and his status as a revered ascetic.

The verse highlights compassionate restraint: even a powerful ascetic approaches a fallen person gently, combining prompt help (“āśu”) with tenderness (“śanaiḥ śanaiḥ”).

The tears underline empathy and moral seriousness, suggesting that spiritual greatness includes emotional sensitivity to suffering, not merely ascetic power.