Shloka 34

Tīrtha-vidhi (Procedure for Holy Places) — Prayāgarāja-māhātmya

Devanagari script

गोयाने गोवधः प्रोक्तो हययाने तु निष्फलम् । नरयाने तदर्द्धं स्यात्पद्भ्यां तच्च चतुर्गुणम् ॥ ३४ ॥

Transliteration

goyāne govadhaḥ prokto hayayāne tu niṣphalam | narayāne tadarddhaṃ syātpadbhyāṃ tacca caturguṇam || 34 ||

Translation

Es wird verkündet: Das Reisen im Ochsenkarren gilt wie die Sünde der Kuhschlachtung; das Reisen im Pferdewagen ist fruchtlos. Wer in einem von Menschen getragenen Fahrzeug (Sänfte) reist, dessen Schuld ist nur halb so groß; wer aber zu Fuß geht, bei dem wird jene Schuld vierfach.

Word by Word

• गोयाने: in a bullock-cart (cow-vehicle)
• गोयाने: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गो-यान (प्रातिपदिक; गो + यान)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; गो-यान इति तत्पुरुषसमासः (गोभिः यानम्)

• गोवधः: cow-slaughter (sin equal to killing a cow)
• गोवधः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गो-वध (प्रातिपदिक; गो + वध)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गवां वधः)

• प्रोक्तः: is said/declared
• प्रोक्तः: विधेय (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘कथितः/उक्तः’

• हययाने: in a horse-carriage
• हययाने: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हय-यान (प्रातिपदिक; हय + यान)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (हयैः यानम्)

• तु: but
• तु: सम्बन्धसूचक (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle) — विरोध/विशेषार्थे ‘but/indeed’

• निष्फलम्: fruitless
• निष्फलम्: विधेय (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: निष्फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (predicate adjective)

• नरयाने: in a palanquin/man-carried conveyance
• नरयाने: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नर-यान (प्रातिपदिक; नर + यान)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (नरैः यानम्)

• तत्-अर्द्धम्: half of that
• तत्-अर्द्धम्: विधेय (Predicate/विधेय)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्द्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (तस्य अर्द्धम्)

• स्यात्: would be
• स्यात्: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• पद्भ्याम्: by (going) on foot
• पद्भ्याम्: करण (Karaṇa/करण)
• Type: Noun
• Root: पद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; करण (instrumental)

• तत्: that
• तत्: विधेय (Predicate/विधेय)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: सम्बन्धसूचक (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• चतुर्गुणम्: fourfold
• चतुर्गुणम्: विधेय (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्-गुण (प्रातिपदिक; चतुर् + गुण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (चतुर्भिः गुणैः युक्तम् = fourfold)

Speaker

Sage Narada (teaching in a dharma/tirtha context; traditional dialogue frame with Sanatkumara lineage)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhayanaka

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

The verse frames pilgrimage and religious travel as a moral act governed by dharma, warning that certain modes of conveyance can incur serious demerit or nullify merit, implying that intention and means must align with ahiṃsā and righteous conduct.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

It indirectly supports bhakti by insisting that devotional acts like tīrtha-yātrā must be performed in a dharmic way; devotion is not only inner feeling but also disciplined conduct that avoids harm and selfish indulgence.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects dharma-śāstra style application of rules (vidhi/niṣedha) and proportional assessment of fault (guṇa-vicāra), a practical framework often used alongside ritual decision-making rather than a direct lesson in a specific Vedāṅga like Vyākaraṇa.