Markandeya Purana 59.4 — Adhyaya 59, Shloka 4

Adhyaya 59 — Cosmic Geography and Yuga-Order: Bhadrashva, Ketumala, and the Northern Kuru Region

Sanskrit

पूर्वेण यत् स्थितं वर्षं भद्राश्वं तन्निबोध मे ।

श्वेतपर्णश्च नीलश्च शैवालश्चाचलोत्तमः ॥

Transliteration

pūrveṇa yat sthitaṃ varṣaṃ bhadrāśvaṃ tan nibodha me / śvetaparṇaś ca nīlaś ca śaivālaś cācalottamaḥ

Translation

Verstehe von mir, dass im Osten das Varṣa namens Bhadrāśva liegt. Dort befinden sich die vortrefflichen Berge Śvetaparṇa, Nīla und Śaivāla.

Word by Word

• पूर्वेण: to the east/by the eastern side
• पूर्वेण: करण (Karaṇa)
• Type: Noun
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; adverbial/instrumental ('to the east/by the east')

• यत्: which
• यत्: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; relative pronoun

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'having stood/being situated'

• वर्षम्: region/varṣa (division of the earth)
• वर्षम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• भद्राश्वम्: Bhadrāśva (name of the varṣa)
• भद्राश्वम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: भद्राश्व (प्रातिपदिक; भद्र + अश्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; कर्मधारय-समास (proper name)

• तत्: that
• तत्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; demonstrative pronoun referring to the varṣa

• निबोध: understand/learn
• निबोध: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: बुध् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: नि-

• मे: from me/to me (my)
• मे: सम्प्रदान (Sampradāna)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी (Gen/Dat), एकवचन; enclitic pronoun

• श्वेतपर्णः: Śvetaparṇa (a mountain)
• श्वेतपर्णः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: श्वेतपर्ण (प्रातिपदिक; श्वेत + पर्ण)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समास (proper name)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• नीलः: Nīla (a mountain)
• नीलः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; proper name

• च: and
• च: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• शैवालः: Śaivāla (a mountain)
• शैवालः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: शैवाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; proper name

• च: and
• च: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• अचलोत्तमः: the best mountain
• अचलोत्तमः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: अचल (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समास ('best of mountains')

Speakers

• Narrator to interlocutor

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Cosmology
• Sacred geography
• Toponymy

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Purāṇic geography is not merely cartography; it is a sacred ordering of space, where named mountains function as cosmic boundaries and dharmic landmarks.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

This is ancillary cosmography supporting 'Sarga/Pratisarga' style world-description sections commonly embedded in Purāṇas.

What is the esoteric significance?

Mountain triads often encode stability and axis-symbolism: fixed ‘acalas’ represent the unshaken supports of the manifested world and of inner discipline.