Shloka 102

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

एका कुचहरा कन्या अन्याव्यञ्जनहारिका । तृतीया तु समाख्याता कन्यका जातहारिणी ॥

Transliteration

ekā kuca-harā kanyā anyā vyañjana-hārikā | tṛtīyā tu samākhyātā kanyakā jāta-hāriṇī ||

Translation

Eine Jungfrau ist die „Räuberin der Brüste“; eine andere die „Räuberin zubereiteter Speisen/Gewürze“; und die dritte Jungfrau heißt, wie man sagt, die „Räuberin der Neugeborenen“.

Word by Word

• एका: one (girl)
• एका: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् ‘कन्या’

• कुच-हरा: breast-stealing
• कुच-हरा: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुच (प्रातिपदिक) + हरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (कुचं हरति इति)

• कन्या: girl
• कन्या: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अन्या: another
• अन्या: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (द्वितीया कन्या)

• व्यञ्जन-हारिका: condiment/food-stealing
• व्यञ्जन-हारिका: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्यञ्जन (प्रातिपदिक) + हारिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (व्यञ्जनं हरति इति)

• तृतीया: the third
• तृतीया: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘the third (girl)’

• तु: but/indeed
• तु: निपात (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विशेष/विरोधार्थक निपात

• समाख्याता: is named
• समाख्याता: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-ख्या (धातु)
• Form: क्त (PPP) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is called/has been named’

• कन्यका: the girl (Kanyakā)
• कन्यका: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्यका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जात-हारिणी: newborn-stealing
• जात-हारिणी: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जात (प्रातिपदिक) + हारिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (जातं हरति इति)

Speakers

• Not specified in input

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhayānaka", "secondaryRasa": "karuṇa", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Household protection
• Fertility and childbirth
• Personified misfortunes

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse maps moral/ritual negligence to concrete household vulnerabilities: maternal health, food security, and infant safety. It implies vigilance, purity, and proper timing/discipline as protective dharma.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Not pancalakṣaṇa; it is protective/ethical instruction (rakṣā-ācāra) expressed through personification.

What is the esoteric significance?

Breasts, food-preparations, and newborns represent three sustaining powers: nourishment (stanya), cultivated sustenance (pakva/saṃskṛta anna), and new life (jāta). Their ‘theft’ symbolizes depletion of śakti in the home when dharma is neglected.