Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Adhyaya 50Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

यदास्य ताः प्रजाः सर्वा न व्यवर्धन्त धीमतः ।

अथान्यान्मानसān् पुत्रān् सदृशān् आत्मनोऽसृजत् ॥

yadāsya tāḥ prajāḥ sarvā na vyavardhanta dhīmataḥ | athānyān mānasān putrān sadṛśān ātmano ’sṛjat ||

Als all jene Geschöpfe jenes Weisen sich nicht vermehrten, erschuf er daraufhin andere, geistgeborene Söhne, ihm selbst ähnlich.

यदाwhen
यदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-सम्बन्ध (temporal conjunction: ‘when’)
अस्यof him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
ताःthose
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
प्रजाःcreatures/subjects
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सर्वाःall
सर्वाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
व्यवर्धन्तgrew/increased
व्यवर्धन्त:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + वर्ध् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
धीमतःof the wise one
धीमतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
अथthen
अथ:
Kriya-sambandha (क्रियासम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक (then/thereupon)
अन्यान्other
अन्यान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन
मानसान्mind-born
मानसान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
पुत्रान्sons
पुत्रान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
सदृशान्similar
सदृशान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसदृश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
आत्मनःof himself
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
असृजत्created
असृजत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
Mārkaṇḍeya (continuing narration)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Brahmā
CosmologySargaMind-born progenyExpansion of creation

FAQs

Creation proceeds in stages: when an initial mode does not yield continuity, the creator adapts—implying ordered experimentation within cosmic law rather than chaos.

Sarga: this is a continuation of the primary creation narrative, explaining a subsequent generation of mind-born progenitors.

The ‘sons resembling himself’ suggests that cosmic intelligences (ṛṣis/progenitors) mirror the creator’s qualities, acting as delegated agents of further manifestation.