Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Adhyaya 50Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुरात्मजम् ।

व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत ॥

bodhaṃ buddhis tathā lajjā vinayaṃ vapur ātmajam | vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntir asūyata ||

Die Intelligenz (Buddhi) gebar Erwachen/Erkenntnis (Bodha); die Schamhaftigkeit (Lajjā) gebar Demut/Disziplin (Vinaya), den Sohn des Vapu; und der Friede/die Ruhe (Śānti) gebar Sicherheit/Wohlergehen (Kṣema) sowie entschlossenen Einsatz (Vyavasāya).

bodhamunderstanding, knowledge
bodham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbodha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; Masculine, Accusative (2nd), Singular
buddhiḥIntellect (personified)
buddhiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbuddhi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; Feminine, Nominative (1st), Singular
tathālikewise, also
tathā:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
lajjāModesty (personified)
lajjā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlajjā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; Feminine, Nominative, Singular
vinayamhumility, discipline
vinayam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvinaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; Masculine, Accusative, Singular
vapuḥ-ātmajamthe son of Vapu (Vapu’s offspring)
vapuḥ-ātmajam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvapuḥ (प्रातिपदिक) + ātmaja (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: vapuṣaḥ ātmajaḥ); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Accusative, Singular
vyavasāyameffort, resolve
vyavasāyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvyavasāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; Masculine, Accusative, Singular
prajajñewas born, came into being
prajajñe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√jan (जन् धातु)
Formलिट्-लकार (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; Perfect, 3rd person, Singular; आत्मनेपद-रूप (intransitive ‘was born/was produced’)
vaiindeed
vai:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
kṣemamwelfare, security
kṣemam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkṣema (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगे), द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; Accusative, Singular
śāntiḥPeace (personified)
śāntiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśānti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; Feminine, Nominative, Singular
asūyatagave birth to, produced
asūyata:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√sū (सू धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; Imperfect, 3rd person, Singular; आत्मनेपद; ‘gave birth/produced’
Frame dialogue tradition (sage-narration within Markandeya Purana); specific speaker not explicit in supplied excerpt

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaEthical personificationsCosmologyVirtue genealogy

FAQs

Virtues are shown as causally linked: discernment yields true understanding; modesty matures into disciplined conduct; peace bears both welfare (kṣema) and steady resolve (vyavasāya). The text frames ethics as an inner lineage—cultivating one virtue naturally generates others.

Primarily Sarga (secondary creation through genealogical emanation) expressed as a moral-cosmological genealogy: abstract qualities are ‘created’ and related through progeny lists.

The ‘births’ indicate inner psychological sequencing: buddhi (discrimination) ripens into bodha (awakening); śānti (equanimity) stabilizes life as kṣema (security) and vyavasāya (purposeful effort).