Shloka 22

Adhyaya 50 — Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Sanskrit

ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः ।

ख्यातिः सत्यथा सम्भूतिः स्मृतिः प्रीतिस्तथा क्षमा ॥

Transliteration

tābhyaḥ śiṣṭā yavīyasyā ekādaśa sulocanāḥ | khyātiḥ satyathā sambhūtiḥ smṛtiḥ prītis tathā kṣamā ||

Translation

Jünger als jene blieben elf Töchter mit schönen Augen: Khyāti, Satyā, Sambhūti, Smṛti, Prīti und Kṣamā.

Word by Word

• ताभ्यः: from them (those women)
• ताभ्यः: अपादान (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया/पञ्चमी विभक्ति (Instr./Abl.), बहुवचन (pl.)

• शिष्टाः: remaining; left over
• शिष्टाः: विशेषण (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √शास् (धातु) क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), बहुवचन (pl.); क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• यवीयस्य: of the younger (brother)
• यवीयस्य: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यवीयस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), षष्ठी विभक्ति (Gen.), एकवचन (sg.)

• एकादश: eleven
• एकादश: विशेषण (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकादश (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या; स्त्रीलिङ्ग-प्रथमा बहुवचनार्थे (used with f. nom. pl.)

• सुलोचनाः: the fair-eyed (women)
• सुलोचनाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सु-लोचना (प्रातिपदिक; सु + लोचना)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), बहुवचन (pl.); कर्मधारय-समास (सु + लोचना)

• ख्यातिः: Khyāti
• ख्यातिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ख्याति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• सत्यथा: and likewise (so also)
• सत्यथा: सम्बन्ध/अन्वय (Connector/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अनुक्रमसूचक (enumerative particle)

• सम्भूतिः: Sambhūti
• सम्भूतिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम्भूति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• स्मृतिः: Smṛti
• स्मृतिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्मृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• प्रीतिः: Prīti
• प्रीतिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

• तथा: also
• तथा: सम्बन्ध/अन्वय (Connector/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अनुक्रमसूचक (also/likewise)

• क्षमा: Kṣamā
• क्षमा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा विभक्ति (Nom.), एकवचन (sg.)

Speakers

• Not explicitly indicated in the provided excerpt (genealogical narration within the Purāṇic frame).

Primary Deities

• Dakṣa

Key Themes

• Genealogy
• Virtues personified
• Cosmology

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The ‘younger’ set stresses relational virtues—memory, affection, forgiveness, truth—implying that social harmony depends on these subtle qualities as much as on ritual action.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Sarga/Pratisarga: cataloging personified virtues as progenitors within creation.

What is the esoteric significance?

Smṛti and Kṣamā together symbolize continuity and healing: memory preserves dharma; forgiveness restores it when fractured.